Salvador Moralesen hirumilako zerrenda (1973)

Salvador Moralesek, tradizio aragoiar jarraituz,, lurralde honetako hirumilakoei mugatzen  die bere zerrenda. 1932 urtetik Lorenzo Almarza bultzatzen saiatu zen hirumilako bildumazaletasun hasi berriak oraindik ez du Mendikatea bere osotasunean kontuan hartzen. Salvadorrek esaten du bere zerrenda lekuan bertari buruzko esperientzian oinarrituta dagoela. Montañeros de Aragongo kide beteranoen arteko Alberto Martinez Enbidek egindako ikerketen arabera Morales aurre Pirinioko tontorretara joaten zen mendilerroko goi mailako tontorretara baino. Kasu batzutan ikus daiteke 1946 urtean argitaratzen hasi ziren Alpina argitaletxeko mapak erabiltzen dituela. Alpina argitaletxeko lehenengo mapek hirumilako aldea kontuan zutena Maladeta-Anetokoa zen, 1958ko argitalpena. Zerrendan akats toponimiko batzuk edo izen frantsesen ulermenez agertzen dira baita altitude ere

1973 urtean 22 zenbakidun Aragoiko Mendizaleen Aldizkarian argitaratu zen zerrenda. Elkarte honetako bazkidea zen Morales eta artikuluak : 92 "tres miles" aragoneses izan zuen izenburu. Lehenengo aldiz da aipatutako tontorrak mendebaldetik-ekialdera mendigune edo haran sekuentzia eta  ezkerretik eskubira idazkera- irakurmenaren araberako erabilera elkartzen dira lurraldeko irudikapen kartografikoan

Jarraian Salvador Moralesen zerrenda zorrotzki errepikatzen dugu. Nota batzuen bitartez atentzio geihago ematen duena.

PIEDRAFITA
Moros (Balaitus)		3150m		(1)
Frondella		3006m
Faja (Gran Fache)		3013m
Infierno Occidental		3076m
Infierno Central		3090m
Infierno Oriental		3065m
PANTICOSA
Argualas		3041m
La Bandera		3021m		(2)
Garmo Negro		3051m
Arnales		3006m
VIGNEMALE
Vignemal (Long Pic)		3303m		(3)
Clot de Hount		3298m
Cerbillona		3247m
Central		3235m
Montferrat		3220m
Tapou		3148m
ORDESA-PINETA
Gabietou		3031m
Taillón		3141m
Casco		3006m
Torre de Marboré		3012m
Espalda de Marboré		3077m
Cascada Occidental		3099m
Cascada Central		3029m
Cascada Oriental		3088m
Marboré		3253m
Astazu		3080m
Pequeño Astazu		3024m
Cilindro		3328m
Monte Perdido		3355m
Soum de Ramond		3254m
BARROSA
Trumouse		3086m
Sierra Morena		3090m
Munia		3134m
Robiñera		3006m
BALINA
Batoa		3035m
Ledormeur		3120m
Batchimale		3029m		(4)
Bachimala		3177m
Punta Sable		3143m
POSETS
Gemelo Norte		3125m
Gemelo Sur		3160m		(5)
Posets (Llardana)		3375m
Espadas (Lardaneta)		3332m
Tucón Royo		3121m
Tucón de la Canal		3085m		(6)
Forqueta (Turets)		3007m
Bardamina		3079m
Eristes o Bagüeñolas
Norte (Beraldi)		3025m
Central (Eriste)		3053m
Sur		3045m
ESTÓS
Claravide		3028m
Gias		3011m
Rochneblave		3104m
Gorgas Blancas		3129m
Oô (Arlaud)		3065m
Seil de la Baquo		3114m
Cap de la Baquo		3106m
Pico Portillón de Oö		3050m
Perdiguero		3221m
Hito del Perdiguero		3170m
Royo		3136m
Literola		3132m
Gabrioules Occidental		3106m
Gabrioules Oriental		3116m
Aguja		3025m		(7)
Maupas		3109m
Boum		3004m
BENASQUE
Alba		3118m
Diente de Alba		3136m
Maladeta Occ. pico 3º		3195m
Maladeta Occ. pico 2º		3220m
Maladeta Occ. pico 1º		3308m		(8)
Maladeta Oriental		3308m
Maldito		3350m
Astorg		3354m
Medio		3345m
Coronas		3310m
Aneto		3404m
Espalda del Aneto		3350m
Aragüelles		3037m
Bondidier		3000m
Piedras Albas		3000m		(9)
Gregüeña		3002m
Valliberna Occidental		3062m
Valliberna Oriental		3067m
Aguja Frankeville		3066m
Aguja Tchinchef		3048m
Aguja Argarot		3030m
Tempestades		3290m
Margalida		3241m
Mulleres		3010m

(1) Salvador Moralesek Moros izena erabiltzen du Balaitusi deitzeko. Izen hori soilik mugako hegoaldean erabiltzen da.Alberto Martiz Embiden ikerketen arabera Palas Tontor hauzokidetik dator, aintzina Frantzian Castet deus Mourrous esaten zitzaion. Dirudi Lucas Mallada ingeniarik izen hori hartu zuela bere liburuan "Memorias de la Comisión del Mapa Geológico de España" (1878). Harrezkero, 1911an Tena haranari buruzko Juli Soler i Santalóren testu batean agertzen da. Alpinako maparen Panticosa orrialdearen lehenengo argitalpenan, non ere agertzen den Moros Tontor, Moralesena baina berantiaragoa da 1979 urtekoa baita. 2000 urteko Mapa Topográfico Nacional 25k 145. II Sallent de Gállego orrialdeko lehenengo argitalpean Moros izen-leku toponimia ofizialean lehendabiziz agertzen da. Marta Iturraldear liburuan "Mitología del Balaitús" Barrabes  argitaletxea, Zaragoza 2005 43-50 orrialdetan toponimoaren ikasketa sakona egiten da.

(2)Algas Tontor esan nahi du. 1936 eta 1963 urteko Mapa Topográfico Nacional 50k Sallent de Gállegoko orrialdean lehenengo eta bigarren argitalpean hurrenez hurren, da non erabiltzen den Bandera izena Algas tontorra izendatzeko. 149-II Sallent de Gállegoko orrialdean, eskala 25 lehenengo argitalpean La Bandera izena agertzen da lotuta Argalas tontorrekin. Dena dela, La Bandera izena gaizki erabilita dago, Uztailaren 16 Karmen birjina eguna, bainuetxetik ikusten den tontor batean bandera jartzen zen, eta Algas tontorra hortik ez da ikusten. Panticosako bainuetxetik tontorrik deigarriena Argualas da, baina sarbiderik errezena duena Garmo Negro da.Buyseren liburuan "Pirinioetako hirumilakoak" José Ignacio Lópezen hitzetan ohitura hori jasotzen da, esanez Arguala Tontorra igotzen zela, baina frantsesek Garmo Negrori Arollas edo Argalas deitzen zioten.

(3) Akats arrunta Pic Longen erabileran Pique Longueren ordez.

(4) Kasu honetan Batchimale Pic Abeillé esan nahi du. Aintzinako kartografia dezentean ertzeko ipar 3000koa izendatzeko, hau da Abeillé, Batchimale izena erabiltzen da. Mendigune honetako punturik altuena, Bachimala Handiari, modu okerrean Pic Pétard izena ematen zitzaion. Schraderen MapaPyrénées Centrales, Feuille 2: Posets Mts. Maudits. Erhard imprimeur. 1892Guide Soubiron (1931) ere bai.

(5) Ipar eta Hegoaldeko Bikien ohiko izena, gainera altitude zuzenak dira.Antzinako Montañeta Tontorrak, beranduago Ledormeur izendatuak, behin betiko izena aurkitu zutela zirudien... Buyse heldu arte. Mapa Topografiko Nacional 25k, 179-II San Juan de Plango orrialdean, 2000ko bigarren argitalpean, non agertzen den lehendabizikoz aldea hegoaldera Pico de los Gemelosen arteko eta iparraldera Pico de la Montañeta edo Veteranos.

(6) Llardanako Hortza da, Tucón de la Canal ere esaten zitzaion. 1913an Henri Brullek lehenengo igoera egin zuenean Grande Dent deitu zion. Mapa Topográfico Nacional 25k, 179-II San Juan de Plango orrialdean agertzen den izen bakarra Tucon de la Canal da Llardanako Hortza izendatzeko.

(7) Crabiouleseko ekialde ertzeko orratza da, gaur egun Jean Garnier orratza da. Ziur Alpina Argiteletxeko kartografiatik hartua; izan ere, 1960ko "Alto valle del Ésera II - Posets" maparen lehenengo argitalpean Crabioulesetako ekialdera Orratz bat agertzen da. Jentilizio hau Buysek sortu zuen, 1988an Jean Garnier hil zen, 1990ko Buyseren lehenengo liburuan agertzen da, 1988an Pyrénées argitaratu zuen zerrendan ezta orratz bat ere agertzen zen. Mapa Topográfico Nacional 50k, 148.Vielhako orrialdean, 1988ko hirugarren argitalpean eta Mapa Topográfico Nacional 25k 148. III urte berekoa, lehenengo argitalpenaren mapa altura gabeko Agulla de Crabioles agertzen da.

(8) Maladeta Mendebaldeko Hiru Tontorren altuerak oker daude.

(9) Piedras Albas Tontorra, Araguells Tontorraren auzokidea, urte askotan zehar kartografian 3000 metroko altuera agertu zen. Tontor 3. zenbakiduna 1945ko Léon Mauryren mapa-krokisean "Les Monts Maudits". Eta 1958ko Alpina mapako "Alto valle del Ésera I - La Maladeta" lehenego argitalpean ere agertzen da. Mapa Topográfico Nacional 50k 180. Benasqueko orrialdean, 1934ko lehenego eta 1950ko bigarren argitalpean, Cregueñako hegoaldera hainbat 3000 metroko kota. Gaur egungo altuera 2993 metrokoa da.

FTer. Fidelek itzuli du

Hirumilako mamuak: Sotlloko Iparraldeko Aurretontorra

Estats aldeko mendebaldegoa dagoen hirumilakoa, hau da , Sotlloa, mugako Sotllo lepoaren bidez Pica de Estatsekin lotuta dago, non ipar eta hegoaldeko bide arruntak elkartzen diren. Mugak, bere tontorrean, ia ia angelu zuzena marrazten du: Ekialde-Mendebaldeko norabidea izaten du Picatik etorriz bere tontorrean hegotik-iparrera biratzen da Guin de l´Ase ondoko tontorreraino.Hiru haran garrantztuen goi-ibarra da Sotlloa, Iparekialdera Cometa d'Estats haran frantziarra, Hegoaldera Vall Ferrerako bailara eta Iparekialdera Broateko ibarra.

Sotllo Verdaguer Tontorretik (Egilea: Joseba Calzada)

1902an Jean d´Usselek lehenengo igoera egiaztagarri egin zuen Sotllora. Kasu honetan, hainbat adibidetan bezala, toponimiak nahasarazten du. Vallferrera aldean, Pica de Estasen barne, betidanik aintzineko izena Sulló izan zen. Baina bai Sulló bai Estats izenak erabiltzen ziren Sotlloko lepoa (2983 m.) aipatzeko.Triangelaketa frantziarrak Montcalm lehenengo mailako erpin geodesikoan oinarritu zuen, espiniarrak erpin moduan Picako hiru tontorretatik ekialdeago dagoena aukertu zuen, gaur egun Gabarro Punta ezagutzen duguna, eta seinalea horri eman zitzaion Sulló izan zen. Horregatik hemen izen arraroa Pica de Estats da (benetako Sullóa), bere jatorria ezezaguna da: hain ezezagunak dira ezen bere izena ondoko lepoaren modernismo batetik etor daiteke; batzuek esaten dute behinola Frantzia, Espainia eta Andorra elkartzen ziren puntutik datorkigula izena, baina "estatua" kontzeptu modernoa da eta, kasu horretan, izenak "hiru estatu" izan beharko luke.Era berean Astazus edo Estauberen sustrai bera izan daiteke artzain lekua igortzeko. Hau latinetik dator statu [Robert Aymard]. Argitu behar da gaur egungo Sotllo izena Sullo Mendateko Tontorra zela lehen.

Sotlloko ipar muga-gandorrean, Coll dels Guins de l'Aserantz erortzen den tokian, hain zuzen ere, orratz bat edo 3000 metrotik gora aurretontor dago, ICCko kartografiaren arabera, 10 metrotik gorako ebakiak mozten du gandorra.Mendebaldeko gandorra eta gutxi gora beherako distantzia bera beste aurretontor bat dago ezaugarri antzekoak baina gutxiagoko garrantzia du. Bi kota hauek ez dira Buyseren zerrendan agertzen, baina "Pirinioak 1000 igoerak.V. alea" Miguel Anguloaren liburuan agertzen da Ipar Aurre tontor bezala bere altuera 3050m. izanik.

Sotllo eta Ipar Sotlloa izen bereko lepotik (Egilea: Joseba Calzada)

2009ko abuztuaren 20an Joseba Calzadak GPS neurketak hartzen ditu ebakian. Bere altuera 3054,9 metrokoa izan zen eta Ipar Aurretontorrean 3066,7 m.neurtzen zuen, gorunea 11,8 metrokoa izan zen (ICCren 1:5000 kartografiak 3047,3 m y 3058,2 metroko balioak ematen ditu hurrenez hurren).

ICCren 1:5000 kartografia.

datu teknikoak:

Sotlloko Ebakia-Iparraldeko Sotllo ...... 31T x:367958 y:4725592 z:3054,9m
Ipar Sotllo ................ 31T x:367957 y:4725611 z:3066,7m

Hurrengo estekan ekintza kontsuta dezakezue:
Sotllo Norte.

FTer (Fidelek itzuli du)

HIRUMILAKO MAMUAK. IPARRALDEKO CRABOUNOUSE.

Pic Longeko itzalpean, ipar isurialdean, Tourrat(izoztua patois hizkuntzan) lakua aurkitzen da.Aurreko mendearen erdira arte, gaur egungo ia desagertutako ipar glaziarraren eroritako izotz-puskek lakuaren ur berde hitsak zeharkatzen zituzten. Bere kokapena dela eta, Pirinioetako leku ezezagunetako batean, toki honek lehenengo bisitak oso berandu jaso zituen.Hala da, hirumila metrotik gorako tontor zirkuaren erdian, Pragnèresetik bere sarbide natura Barradako haranetik Érès Lits eta Marraut arroileko irtengun zailek babesten dute. Ate sarrera arruntagoak honako hauek dira: Pierrefitte lepoa Luz gainean dagoen Villenave herrixkatik iristen da, Baregesetik Rabiet lepoa hemen dago kokaturik Packe doaneko aterpea(Pirinioetako bigarren aterperik zaharrena, lehenego bezala, hau da Tucarroyarena, Lourde-Rocheblavek diseinatu zuen) eta Cap de Longetik Bugarretako Hourquettea.

Tourrat lakueko mendebaldera granitozko erliebe handiak ixten du arroa. Horrek ez du tontor handirik sortzen, Aldeari Crabounouse esaten zaio eta hiru muinoa ditu ia altuera berekoa.Handienetik, Crabouneseko Paletik, mendebalderantz gandor garrantzitsua sortzen du, honetan ahaztutako tontorrak Pic de l´Espade eta Picd´Estragne kokatzen dira.Iparralderantz granitozko gibelaldea mantso-mantso jaisten da Rabiet lakueko hurrentasuneraino, honek Crabouneseko gandor izena du.Gibelalde honen mendebaldeko isurialdea oso malkartsua da eta horietan guztiz ahazturik ibilbidea dago. Horrek Érès Litseko zirkutik goiko aldera iristen da lehenagp Crabouneseko laku eta errekatik pasatuz.

Crabounouse izena, baita Carbounouse ere, hegomendebaldeko isurialdean dauden grisaurdinak harrietatik omen dator."Carbon" latinetik,"crabou" gasconez [Robert Aymard. Toponymie des trois milles].

Alde honetako isolamenduaren ondorioz lehenengo igoera oso berandu gertatu zen.1868ko Russellen aipamena eta État-Majoreko mapan agertzen zen arren, ez da bere tontorra zapaldu, bere auzikidekin batera, Bugarret eta Dent d´Éstibere-Male, 1890ko abuztuaren 13an ,Brulle eta De Monts lehendabizikoz tontorrera igo ziren, Celestin Passet eta Bernat-Salles gidariak izanik. Brullek aurkitutako bost tontorrak berarizko aipamen egiten du.

Hirukoteko ipar muinoak, Buyseren 1045 gainerako kota, ezarritako premisak betetzen ditu, hau eta tontor nagusiaren arteko arrail txiki dago. Luis Alejosek Pale de Crabounouseko aurretontorra dela esaten du. Era berean, hirukote Miquel Capdevilak eta Hipolito Maesok aipatzen dituzte, batak eta besteak bere bidetik desbiderantzen dira ipar tontorra zapaltzeko.

Crabounouse eta Ipar Crabounouse Pic Longeko mendebaldeko gandorretik (Egilea: Joseba Calzada)

2008ko uztailaren 27a Joseba Calzada eta Agustín Bakaikoa Crabounouse eta Bugarret tontorretan zehar ibili ziren. Erdiko tontor eta ipar tontoraren arteko arroilaren neurketak 11 metroko gorunea ematen du.

Crabouneseko tontorretako tracka (Egilea: Joseba Calzada)

Datu teknikoak:

Ipar Crabounouse...... 31T x:262098 y:4743396 z:3021,5m
Lepoa................ 31T x:262049 y:4743336 z:3010,5m
Crabounouseko Pale.... 31T x:261976 y:4743272 z:3028m

Hurrengo estekan kontsulta egiteko:
Ipar Crabounouse.

FTer (Fidelek itzulpena egin du)

Aragoiko Mendizaleen 1968 ko urtekariaren hirumilakoen zerrenda.

Juan Buyseren liburuan "Pirinioetako hirumilakoak" aurreko zerrenden laburpena agertzen da. horien artean, egilea zur eta lur geratzen da, 1968an Aragoiko Mendizaleen argitutako zerrenda aurkitzeagatik,batez ere han bertan azaltzen diren mendi tontorragatik. Ikusi dugu nondik datorren Buyseren harridura da (ikusi Almarzaren zerrenda).Alberto Martinez Enbidek aipatutako zerrendaren kopia bat bidali digu. Ez dugu uste bere konfiantzaz abusatu dezagunik hemen idaztearren.

Erlazio hau ikusi ondoren, aintzat hartu behar dugu 1968koa dela, ez da harritzekoa Buyse aho zabalik geratu dela eta esaten duela:"Erraz da iruditzea zenbat zalantza sortuko xaio airakurleari hainbat zentzugabekeria ikustean.kontura gaitezan gaur arte 22 urte pasatu direla zerrenda argitaratu denetik.Ez ote da argitaratze dataren akatsaren bat izan? (1990eko argitalpenaren 128.orrialdean).

Ez dago akats argitalpenaren data,1968ko Aragoiko Mendizaleen 4. aldizakaria, baina bai Buysek hartutako hipotesian;izan ere 1932ko Almarza zerrendaren kopia da.Kalko egin zuenak ez zuen kontuan hartu Almarzaren zerrenda mugatuta zegoela Aragoiko hirumilakorekiko eta eremua Pirinio osora zabaldu zuela. Gehitu dezagun 1932an tontor zerrenda onargarria dela inola ere ez da 1960rako. Buysek,zalantzak izan arren, ontzat eman zuen zerrendaren data. Aragoiko Mendizaleek,oraigo honetan, dezente sartu zuten hanka.

1968an Aragoiko mendizaleek argitaratu zuten zerrenda.

FTer (Fidelek itzuli du)

Hirumilako mamuak Hego-Hego Mendebaldeko Campbieil edo Lentilla Tontorra.

Campbiel tontorra (3173 m ) hirumilakoetariko errezena da igotzeko,Robert Ollivierek esaten du mandoaren bizkarrean tontorra lortu litekeela. Bere tontor zabalak Pirinioetako ikuspegietariko onena eskaintzen du. Ez du uste, 1848ko kanpaina topografikan zehar Loupot Kapitainak mendi honen tontorrera lehenengoa igotzean izango zenik, baina lehenengo igoera dokumentatua da.Mendi honen hego muturra bigarren mailako muinoak hiru haran menperatzen dituena: Cap de Longoa,Piau-Engalykoa eta Campbieilekoa. Mutur horretan Cap de Long Hourquetteko igotzen den ertza Lentillakoarekin elkartzen da. Horri Lentilla tontor edo Hego-Hegomendebaldeko Campbieil deitzen zaio.Pascal Ravieren liburu berrian "L'aventure du Néouvielle" lentilla (arveja, vicia pyrenaica) landare belarkara igokaria dela eta dilista antza duela esaten da Campbieil haranean, Gedreko isurialdea, naro izanik.

Mendi honen historia hirumilako tontorra kontuan hartzeko, Guadiana ur-ibilgu jarraitzen dela dirudi, batzutan agertzen eta batzutan desagertzen dela adierazpen garbia eman gabe.Era berean, tontor nagusiaren izena duda mugan dago Campbieil eta Badeten artean. Aipatu behar da Badet tontor hurbilari gauza bera gertatzen zaiola.Gainera, 1927an" Commission de Topographie et de Toponymie de la Fédération de Sociétés Pyrénéistes ak agintzen zuen Camp Biélh izena erabiltzeko.

Robert Ollivieren "Guide des Pyrénées Centrales. Vol II" Campbieilhen hegoaldeko tontorra aipatzen zen altuerarik gabe.1975ean Sabino Echeandiaren hirumilako zerrenda Pyrenaica aldizkarian Lentilla tontor bezala 3066 m. agertu zen . Gero 1978an J.M.Feliuren bigarren zerrendan Lentilla bezala eta 3256 m. 1980ko Jolfreren zerrendan ez da agertzen hau "Revue Pyrénéenne"n argitaratu zen. Buysek 1986ko "Muntanya" aldizkarian agertutako bere lehenengo zerrendan jada Lentilla tontorra biltzen du, nahiz eta 3044 metroko altuera eman, datu hau IGN frantziarren mapatik atera zuen; hori dela eta,Lentilla tontorra ertz betean kokaturik dago.Halaber, 1988ko "Pyrénées"aldizkarian eta bere lehenengo liburuan bai erderaz bai frantsesaz ere agertzen da HHM Campbieil izenarekin eta 3157 m.

HHM Campbieil edo Lentilla Cambieil tontorretik ikusita (Egilea: Jesús Mari Linaza)

Orduan ustekabea agertzen da Buyse liburuaren hirugarren argitalpenean zerrendatik at dago, bere egilaren arabera gorunea eskasa zuelako Campbieil tontor nagusiarekin alderatuz.Gainontzeko koten zerrendan baztertzen da 1049 zenakidunarekin.1996ko Miguel Anguloren liburu bildumak"Pirinioak 1000 igoerak.III.alen" ontzat ematen du desagerpena. Miquel Capdevila ez dago ados horrekin eta horrela esaten du 1997ko bere liburuan "Hirumilakoak 30 egunetan", non tontorra mantentzen duen. 2004 urtean Desnivel argitaletxeak Lluis Borrasen "Pirinioetako hirumilakoak.gida praktika.213 tontorrak. Fitxa teknikak" liburua argitaratzen du. Honetan Buysaren hirumilako zenbakia,212, batean gehitzen da. Hala da, berriro HHM Campbieil agertzen da. Horretatik 213. hirumilakoa dator. Zenbaki honek hainbat piriniozale harritu du. Luis Alejok "3000ko Gidan" Campbieil aurrez tontorra aipatzen du.

Campbieil tontorra Lentillatik (Egilea: Jesús Mari Linaza)

2010ko abuztuaren hamarrean, Jesús Maria Linazak HHM Campbieilen goragunea neurtzen du gpsgailuz. Hau 18 metrokoa izan zen eta tontorrerako altuera 3165 m. izan zen.

Hurrengo esteka ekintza kontsulta daiteke:
Campbieil SSW o Lentilla.

Datu teknikok:

Campbieil...... 31T x:264527 y:4741943 z:3182m
Lepoa........ 31T x:264333 y:4741723 z:3147m
Lentilla....... 31T x:264302 y:4741609 z:3165m

Frantziako IGNaren kartografiak punto honi 3157 metroko altuera ematen dio.

FTer (Fidelek itzuli du)

HIPOLITO MAESO RUEDA.

3000 metroko zifra magiko eta apetatsuak hainbat mendizalek, Pirinioetako mendikatea liluraturik, zifra borobila duten tontor guztiak lortzen saiatu direla egin du.Piriniozaletasunaren hasieratik zerrenda asko izan dira. Baina gaur egun lleidako Centre Excursionistaren zerrendarekin batera Buyseren 212 hirumilakoa dago. Mamu harrapatzaile taldea zerrenda hau osatzen saiatzen da. Buyseren taldeak proposaturiko arau objektibo bakarra erabiliz: gutxienez 10 metroko gorunea izan dadila. Arau hau kontuan hartuta tontor "berriak" aurki edo aipatutako gorunea bete ez dutenak ezaba ditzakegu. Hau dena, GPSgailu herrikoiek ematen diguten erreztasunari esker altuera neurriak egiteko.

Gero eta mendizale gehiagok Pirinioetako hirumila metro gorako tontorrak igo dituzte. Batzuek azpimarratzeko meritua lortu dute Jordi Farre eta Jesus Almarzak, CELko kideak, 1998an zehar lortu zituzten. Marta Alejandrek, bi mendizalekin batera, 52 egun jarraian, 2010ko iraila eta urrian bitartean, lortu zuten.

Alde batetik, 2005ean Javier Fernándezek 16 urteko mutil valentziarra hirumilako zerrenda bete zuen. Beste aldetik Tartareuko (Lleida) Lluis Garrafe "gaztea" zerrenda bukatzear dago ¡80 urteekin!.

Baina blogean sarrera hau Hipolito Maeso alpinistari eskaini nahi diogu. madrildarra jaiotzez, baina piriniozale adopzioz, sekulako igoera eta eskalada asko ez ezik gure ustez balentria berdintzeko zaila ere egin zuen, hau da, 34 egun jarraian zerrendaren 212 hirumilako egin zituen, osorik oinez eta gehienak bakardadean.

Hipolito Maesok, 1999ko udan, 50 urte bete zituen urtean, igoera guztiak egin zituen eta erakutsi zigun ez zela mendilerro exotikoetara joan behar lehenego mailako balentria alpinistikoa egin dezan. Bere ibilbidearen kontakizuna berak argitaratuko liburu batean agertzen da "Que bonitos son los Pirineos", gaur egun nahiko zaila da liburu hori aurkitzea.

Zoritxarrez, bost urte beranduago, 2004ko uztailean, Hipolito Maeso Roberto Vazquezekin batera hil zen Alpeetako Dufour tontorrera igo ondoren. Jaitsiera ekaitz gogorra eta haize bolada bortitzek harrapatu eta betirako eraman zituzten.

Oraindik Pirinioetan egin daitezkeen balentriaz gain hirumilako zerrenda osatzeko ekarpenez azpimarratu nahi ditugu. Horrela, aipatutako liburuan hainbat azalpen agertzen dira hirumilakoei buruz. Clot de la Hount-eko orratz misteriotsuez, konturatu gabeko zapaltzen diren tontorrez (hamar metroko gorune ote dute?),212ko zerrendan Lentilla tontorra edo HHM Campbieil ez sartzeaz, Pale Crabouneseko hiru tontor posiblez, Lezateko ertzean dauden orratz batzuen garrantzi eskasaz, Argaroteko bi tontorrez ( Alpina argitaletxeko mapa berrian agertzen direnak eta mamu harrapatzaileok hirumilako berria baieztatu duguna) edo non dagoen Goiko Russellen benetazko tontorraz.

Hipolito Maesok idatzi zuen liburuaren azala bere ibilbidea kontatuz.

Liburu bereko kontraportada.

Zalantzarik gabe, mamu harrapatzaileen taldean parte hartu balu ohore handia izango litzatekeen guretzat.

Carles (Fidelek itzuli du)

HIRUMILAKO MAMUAK:HEGO EKIALDEKO ALGAS

Panticosako bainuetxearen gainean kokatzen diren mendiek betidanik toponimia nahasia izan dute. Baliteke Sallent eta bainuetxetik ikusita eskaintzen dituzten itxura ezberdinak izatea, bere identifikazio zaila izanik. hau gutxi izango balitz bezala aitzindari frantziarrek egin zuten tontor izenen interpretazioak ez zuen batere lagundu. Adibidez Argualas tontorrari deitu zaio: Algas, Arollas, Aruales; Garmo Negrori: Aruales, Arnales,Pundillos eta Algas gixajoari, bainuetxetik ikusten ez duena; baina tontorrik deigarriena dena Sallentik ziur aski aurreko guztiak eman zaizkiola. Honekin batera pico de la Bandera tontor seinalatua da Karmengo ama birjinaren eguna, Uztailaren 16a, tontor honetan Argualasen igoera ospatzen zen banderatxo bat ipiniz tontorrean.

Argualas tontorra, talde honen malkartsuenik, Argualas tontorrarekin lotzen da ekialdetik mendebaldera doan gandor zorrotzaren bidez. Horretan bi erdiko tontor irten dira. Algasetik gertuena, bien arteko garaiena, Buyseren gainontzeko koten zerrendan 1010. zenbakidun agertzen da. Algasetik ehun metrotara kokatzen da.

2007ko abuztuaren 15ean, Joseba Calzada Ipar Algasetik Argualasera doan gandor osoan ibili zen arroil eta orratzak neurtuz. Horren ondorioz aipatutako kotak 11,3 metroko gorunea du mendebaldera, Algasen alboa, eta 21,4 metrotakoa ekialderantz, Argualasen alboa, GPs gailuak neurtutako altuera 3022,7 m. izan zen.

Garmo Negro magaletik ikusita Algas-Argualas gandorra(argazkilaria: Joseba Calzada)

Alde honetako xehetasun geografikoa (iturri: SITAR)

Ikus daiteke Algas tontorretik hiru gandor ateratzen direla eta tontorretatik distantzia laburrera hirurek goragune bat dutela.

Hori dela eta, bigarren mailako koten artean Ipar Algas sartu da. Kota honek ez du Buysek jarritako hamar metroko araua betetzen (Algaserantz 7,5 metroko gorunea da) baieztatu da.Argualaseko gandorrean, hemen aipatzen dugu Hego Ekialde Algas eta gainontzeko Hego mendebaldeko gandorra 3007 metroko kota bat dago orain arte neurtu ez duguna baina dirudi hamar metrokotik gertu dagoela, 1008 besteko kota da. Harritzekoa da Algas inguruko hiru sateliten artean gorune gutxiagoa aukeratuko litzatekeela zerrendan agertzeko, Ipar Algas hain zuzen ere.

Aipatu behar da Aragoian proposatuko izena Algas tontorrerako "Algás" dela.

Ekintza kontsulta dezakezu hurrengo estekan:
Hego ekialde Algas.

Datu teknikoak:

Algas S.E. :............. 30T x: 723476 y: 4738826 z: 3022,7
Aragoiko lurralde informazio zerbitzuak 3013,45 metroko altuera ematen du.

FTer (Fidelek itzuli du)