Jacques Jolfreren hirumilako zerrenda(1980).

Jacques Jolfre (Toulouse,1937) espeologo eta piriniozale ezaguna da, liburu asko sortu du.

Kasu honetan aurreneko aldiz hirumilako zerrendarekin frantziar batek argitaratzen duena topo egiten dugu. Hegoaldean argitaratzen diren zerrendekin alderatuz, piriniozaletasun frantziarrak denbora luze itxoin behar izan du Prinioetako hirumilako zerrenda izan arte.Egia da, lehengo zerrenden berri izan dugu, baina inoiz ez dira kaleratu izan (Baudrimonten zerrenda). Hemen gai soziologikoa ikusten da, baliteke ipar komunitate mendizalearen artean Pirinioak bere osotasunean guztiz ezagunak izatea? edo inork ez du hain ondo ezagutzen Pirinioak gai honetan mahisua izateko?.

Dena dela, 1980ean JAcques Jolfrek bere zerrenda jakitera ematea erabakitzen du.CAFeko Pirinioetako ataletaren hiruhilabetako aldizkarian, 1980ko ekainaren Revue Pyrénéenne 10. seriean, 8 eta 9.orrialdean.

10 zenbakidun Revue Pyrénéennen azala.

Mendiek izaten dute izena zenbatzea erabakitzen du, nahita izengabekoak baztertzen ditu. Hauxe da hizpide bakarra zerrenda egiteko. 132 tontor zenbatzen ditu. Baina Jolfrek ekarpen bat egiten du, euren garrantziaren arabera tontorrak banatzen ditu lehenengoa egiten duena izanik. Argitzen du estimazio pertsonala dela eta inor ez diola inposatu nahi. Horrela benetazko tontorrak bereizten ditu, bere zerrendan izartxo batekin agertzen dira, gainerakoenak (40).Banaketa hori egitean Jolfrek esaten du teorian hizpidek argiak eta errezak aplikatzea irudi arren praktikan errealitate aztertzea buruhaustea dela.

Frantziako IGN edo Espaniako mapetatik lortzen ditu altuerak, edo Ollivieren eta Lerdomeuren gidetatik.

Beranduago Buyseren hirumilako taldean Jacques Jolfrek parte hartu zuen eta dudarik gabe bere ekarpena egin zion Buyseren zerrendari.

Hurumilakoarekiko lotura ez da hemen gelditzen; izan ere 1991an hirumilakoei buruzko liburua argitaratzen du, "Pyrénées 3000", liburu hori fotografikoa da batez ere. Hori bai Buysek egindako11aldeak agertzen dira baina tontor garrantzitsenak aipatuz ez du bere zerrenda bera jarraitzen.

Jarraian Jacques Jolfreren zerrenda osoa kopiatzen dugu. Oharrek zenbait puntu argitzen dute.

*		Pic d'Arollas				3051m		(1)
*		Pic Banderas				3021m		(2)
*		Pic Algas				3041m		(3)
		Pics d'Enfer :		Cime Ouest		3073m
*				Cime Centrale		3081m
				Cime Est		3076m
*		Pic Balaïtous				3144m
		Aiguille Cadier				3022m
*		Pics de Frondellas :		Oriental		3063m
				Central		3025m
				Occidental		3006m
		Tour Cadier				3049m
		Aiguille d'Ussel				3022m
*		Pic de la Grande Fache				3005m
*		Pic de Vignemale (Pique-Longue)				3298m
*		Piton Carré				3197m
*		Pointe Chausenque				3204m
*		Pic Petit Vignemale				3032m
*		Pic du Clot de la Hount				3289m
*		Pic Cerbillona				3247m
		Pic Central				3235m
*		Pic Montferrat				3219m
*		Pic Grand Tapou				3150m
		Pic du Milieu				3130m
*		Pics Gabiétous :		Occidental		3034m
				Oriental		3031m
*		Pic Taillon				3144m
*		Pic Casque de Marboré				3006m
*		Tour du Marboré				3009m
*		Pic de l'Epaule du Marboré				3073m
		Pics de la Cascade :		Occidental		3095m
				Central		3029m		(4)
				Pic Brulle		3106m
*				Oriental		3161m
*		Pic Marboré				3248m
		Pic Petit Astazou				3012m
*		Pic Grand Astazou				3071m
*		Pic Cylindre du Marboré				3325m
*		Pic Mont Perdu				3355m
*		Soum de Ramond				3260m
*		Pic Las Olas				3002m
*		Pic Louseras (ou Robinera)				3003m
*		Pic de la Munia				3133m
		Pic de la Petite Munia				3096m
*		Pic Serre Mourène				3090m
*		Pic Troumouse				3085m
		Pic Heid				3022m
*		Pic Néouvielle				3091m
*		Pic Ramougn				3011m
*		Pic des Trois Conseillers				3039m
*		Turon du Néouvielle				3035m
*		Pic Long				3192m
		Pic Maubic				3058m
*		Pic Bugarret (ou d'Estibère Bonne)				3031m
		Dent d'Estibère Mâle				3017m
*		Pic Badet (ou d'Estibère Mâle)				3160m
		Pic Maou				3074m
*		Pic Campbieil				3173m
*		Pic d'Estaragne				3006m
		Crête Carbounouse-Point culminant				3021m
*		Pic Batoua				3034m
*		Pic Lustou				3023m
*		Pic de l'Abeillé				3028m
		Pic Petit Bachimale				3061m
		Pointe Ledormeur				3120m
*		Pic Schrader (ou Grand Bachimale)				3176m
*		Punta del Sabre				3136m
*		Pics de Clarabide :				3020m
				Oriental		3010m
				Nord		3012m
*		Pic Saint-Saud				3043m		(5)
		Pic Camboué				3003m		(5)
		Pointe Lourde-Rocheblave				3104m
*		Pic Gourgs Blancs				3128m
*		Pic Belloc				3008m
*		Pic des Spijeoles				3066m
*		Pic Gourdon				3034m
*		Pic du Port d'Oo (Jean Arlaud)				3065m
*		Pic Seil de la Baquo				3103m
*		Pic Portillon d'Oo				3050m
*		Pic Perdiguère				3222m
*		Pointe Literole				3132m
		Pic Royo				3121m
*		Pic des Crabioules :		Oriental		3116m
				Occidental		3106m
*		Pic Lézat				3107m
*		Pic Quayrat				3060m
*		Pic Maupas				3109m
*		Pic de Boum				3006m
*		Pic Bécibéri Nord				3014m
*		Pic Bécibéri du Milieu				3003m
*		Pic Bécibéri Sud				3030m
*		Pic Comolo Forno				3033m
		Pic Célestin Passet				3002m
*		Punta Alta Comolo Pales				3014m
*		Pic d'Albe				3100m
*		Dent d'Albe				3114m
*		Pics Maladeta Occ.:		1er pic		3270m
				2e pic		3220m
				3e pic		3187m
*		Pic Le Bondidier				3150m
*		Pic Maladeta				3308m
		Pic Maudit				3350m		(6)
*		Pointe d'Astorg				3354m
*		Pic du Milieu				3345m
*		Pic Coroné				3310m
*		Pic Néthou				3404m
		Epaule du Néthou				3350m
		Aiguilles de Llosas :		Aig. Franqueville		3066m
				Aig. Tchihatcheft		3048m
				Aig. Argarot		3030m
*		Pic des Tempêtes				3310m
*		Pic Margalide				3260m
*		Pic Russell				3205m
*		Pic Erouel (ou Araguëlls)				3037m
*		Pic Piedras Albas ou Estatats Oriental				3000m		(7)
*		Pics Malibierne :		Oriental		3067m
				Occidental		3062m
*		Pic des Moulières				3010m
		Pic Los Gémélos				3160m
*		Pic Bardamina				3079m
*		Pic des Posets ou de Llardana				3375m
*		Pic Las Espadas ou Llardaneta				3332m
*		Pic des Pavots ou Tucon Royo				3121m
*		Pic des Tourets ou Forqueta				3007m
		Tucon de la Canal ou Diente de Llardana				3085m
*		Pic Eristé Nord ou Béraldi				3025m
*		Grand Pic d'Eristé ou de Baguenola				3053m
		Pic Eristé Méridional ou Baguenola Sud				3045m
*		Pic d'Estats				3143m
*		Pic Montcalm				3078m
*		Pic Sullo				3072m

(1) Garmo Negro da. Piriniozaletasun frantziarren artean oso arrunta da Panticosako bainuetxearen gainean dauden izen tontorrak nahastea.

(2) Algás da, aurreko puntuan aipatu den bezal gertatzen da. Kasu honetan akatsa Pico de La Banderatik dator. Izen hau Nazional Topografiko Mapak 1:50000,145. orrialdea, ematen du 1936 eta 1945 argitalpenetan.

(3) Argualas da. Kasu honetan bere gidetan berak emandako izena jarraitzen du.

(4) Nahasketa dirudi Urjausiko. Erdi Tontorra Brulle tontorra da.

(5) Saint-Saudeta Canbouéren arteko altuera aldaketa klasikoa. Akats Ledormeur gidatik dator edo1945eko bere mapetik,3.orria, non bi tontorren kokapena aldaturik dagoen. Era berean, 1980ko IGN frantziaren argitalpena "Carte de randonnées. 5-Luchon, Aure-Louron" 1:50.000 eskala non Pic Saint-Saud 2043 metroko altuera duena.

(6) Jacques Jolfrek adierazten du bi tontor oso gerturik daudenean, minutu gutxiagatik banatuta, bere ustez altuena nagusia da, adibide honetan Astorg Tontorra.betidanik hau toki problematikoa izan da, orografikoki Maldito Tontorra nagusia da, baina Erdiko Tontorrera doan ertza badago puntu altuagoa dena, Astorg Tontorra, ezta 10 metroko goragunearen araua aplikatuz konpotzen da arazoa. Bi aukera daude : Maldito Tontorraren benetako gaina Astorg Tontorra da edo biak mantendu garaiena Astor Tontorra eta garrantzitsuena Maldito Tontorra.

(7) Piedras Albas Tontorra, Aragüellsen auzokidea, urte askoan zehar kartografian agertu zen 3000 metro izanik. Leon Mauryren mapa-krokisean Estatas 4 zenbakidun Tontorra 1945eko Les Monts Maudits". Eta 1958ko Alpinako lehenengo argitalpenean "Alto valle del Ésera I - La Maladeta" 3000metroko altuera agertzen zen. Cregüeña lakuko hegoalderantz hainbat kota agertzen ziren, lehenengoan 1934 urtean eta bigarrena 1950rekoan, Nazional Topografikoa Mapa 50k, Benasque 180. orrian. Gaur egun bere altuera 2998 metrokoa da.

FTer. Fidelek itzuli du

Hirumilako mamuak: Abadiaseko Hegomendebaldeko Orratza.

Maladetaren hegoaldeko isurialdea Cregüeñako haranaren gainean dago, izen bereko aintziraren gainetik 800 metrora.Maladetako tontorretik Montes Malditoseko ertzak hegoaldera begiratzen du Maldito lepora hurbil dauden bi aurretontorretara heldu arte. Aurretontor hauek 3279 m. eta 3259 metroko altitude dituzte. Garaiena, tradizionalki Maladetako Hego Tontorrari, Buysek Abadias Tontorra izena jarri zion, jatorriz Benasquekoa, eta Anetoko lehoia goitizenaz, eta Benasqueko Jose Sayóren suhia zen, "Pepe el de Llausia, zein Renclusako aterpe berriaren zaindaria izan litzatekeen, 1916ko abuztuaren 5erako zegoen inagurazio aurreikusita baina Uztailaren 27an Mahomako zubian tximista batek hil zuen bere bezeroarekin, Adolf Blass alemaniarra, batera. Pasadizu honen lekukoa mosén Oliveras izan zen eta bere liburuan "Els llamps de la Maleïda" [Gili, Barcelona, 1917; Cossetania, Valls, 2003]. jaso zuen . Antonio Abadias Teresa Sayó ezkonduta zegoen eta aterpeko lehenengo zaindaria izan zen 1917an espero zen urte bat beranduago drama dela eta.

Aurretontor txikitik, honek goragune eskasa duenez(Buyseren 1093 gainontzeko kota), hegomendebalderantz ezproi garrantzitsua berak Hegoekialdean pareta handia sortzen du, hau Abadiaseko tontorra edo Maladetako kontra-horma ezagutzen da. Horma honek hiru ezproi ditu eta ezagutzen dutenek esaten dute mendigune osoko granito eta eskaladarik onenak han bertan aurkitzen direla [Dalmau, Joan Miquel. "3404 Aneto". Barrabés, Cuarte, 2001].

Aipatutako ezproiren mendebaldeko muturrean orratz badago kontra-hormatik guztiz alderatuta. Orain arte argitaratu eskalada-gidetan ez da agertzen eta Buyseren gainontzeko koten artean ezta ere. Armengaud eta Jolisen C.E.C.ko Posets-Maladetako gidan zehaztu gabeko aipamena irakur daiteke. 332 zenbakidun ibilbidean Maladetara iristen dena orratz bat eskubitik saihesten du [1954ko abuztuaren 3, Andre Armengaud]. 1972ko uztailaren Maladetako Hegomendebalde aldean eskalada bidea ireki zuten Dulloit eta Gallegok, baina ez diote orratzari erreferentzi egiten [Revue Annuelle du Groupe Pyrénéiste d'Haute Montagne. Altitude nº49, p.29].

Cregüeñako ertzetik ikusita Abadiaseko HM Orratza. (Argazkilaria: Alfredo Goitia)

2012ko abuztuaren 12 eta 13 Jesus Mari eta Josu hara joan ziren orratza aztertzera. Coronaseko arrantzaleen aterpetik abiatu ziren eta Cregüeñako lakuan bibak egin zuten. Hurrengo egunean Orratzera igo ziren. Hegoekialdetik hasi ziren eskalada luzatzeko V+ graduko bi soka luze egin zituzten, Orratzako lepotxora iristean zati hau bukatu zuten iparaldetik zeharbide horizonta eginik Lepotxora ere iritsi daiteke Iparekialdekoan daude kanaletatik (III gradukoak). Lepotxotik zuzen-zuzen V graduko pauso bat gainditu zuten, hortik aurrera IV graduko zailtasuna mantentzen da. Tontorretik hamar metro behera iltze bat zinta ustelduarekin aurkitu zuten. Tontorrera iristeko bloketan iltze bat eta pare bat kordino mailloarekin utzi zituzten tontorretik rappela egiteko.

Jesus Mari eta Josuk erabili zuten eskalada bidea. (Egilea: Josu Linaza)

Aurreko igoerei buruzko zerbait jakiteko asmoz aldea ezagutzen dutenen artean galdetu dugu inork ez digu ezer esan, Baina Iñaki Zuza hernaniarrak komentatu digu 1985ko irailean orratz hau Antxon Gorrotxategi eta Iñaki Ruizek igo zuten, eta beraienak izango lirateke aurkitutako materiala, horrela Gorrotxategik baieztatu du, baliteke hau lehenengo igoera izatea.

Ezproitik, bere altuera aterata, argazki izugarria (Argazkilaria. Josu Linaza)

Abadiaseko hegomendebaldeko orratzak 22 metroko goragunea ditu; hori dela eta, orain arte aurkitutako hirumilako mamurik garrantzitsuena da

Datu teknikoak:
Abadiaseko HM Orratza...... 31T 306361 4723946 z:3085
Orratzako lepotxoa.....31T 306372 4723956 z:3063

Ekintza kontsultatu nahi baduzue hurrengo estekan:
Aguja SW. de Abadías.

FTer (Fidelek itzuli du)

Sabino Echeandiaren zerrenda (1978).

Hirumilako zerrendak jarraitzen dira zabaltzen, esparru honetan euskal ekarpena Sabino Echeandiak egin zuen, nork 1978an Pyrenaica aldizkarian, Euskal Mendiko Federakundearen hedabide ofiziala, argitaratu zuen (30tik 34 orrialdetara 112-113 zenbakidun ale bikoitzan).

Alpina argiteletxearen kartografiatik tontorrak, izen eta altitudeak, ateratzen ditu. Garai hartan hirumilako alde guztiak agertzen dira. Neouville aldeko hirumilako fratziarrak salbuespenak dira, horietakoak Sabino Echeandiak ez du iturririk aipatzen eta akats toponimiko eta nabarmengo ezak (Crabounouse, Estibère Male, Maou) aurkitzen dira. CECeko Posets-Maladeta gidari erantsitako mapa krokisetik hirumilako talde txikia ateratzen da. Tuc tontorrean (Punta de las Olas) egindako oharragatik Vignemale-Monte Perdido gida, R. Ollivier gidaren itzulpena erabiltzen duela jakitzen da.

Garai hartan Alpina argitaletxearen erabilitako mapa berriagoak izan litezke:

La Maladeta-Aneto (207) 1:25000, 1977ko 7. edizioa.
Posets-Benasque (206) 1:25000, 1974ko 6. edizioa.
Montardo-Aigües Tortes (209) 1:25000, 1977ko 8. edizioa.
Pica d'Estats-Vall Ferrera (211) 1:40000, 1977ko 5. edizioa.
Valle de Ordesa-Vignemale (204) 1:40000, 1977ko 4. edizioa.
Panticosa-Formigal (203) 1:25000, 1978koa.

Zerrenda honetan agertzen diren tontorrak 125a dira, garai hartan argitaratuta gainontzeko zerrenden mendi zenbakiarekin ados dago.

Egilearen arabera zerrenda honetako helburua Pirinioetako mendi garaien arteko jomuga berria erakustea, izan ere, bere ustetan "askotan xedeak tontor batzuen izenak besterik ez dira izan".

Aintzinako zenbakietan zerrenda hau Interneten bidez kontsulta egitea posible da Pyrenaica.

Dena den, jarraian Sabino Echeandiarenen zerrenda zehazten dugu.

Cartografía Alpina.
Piedrafita Panticosa.
(Xavier Coll)
CIMA		Altitud
Balaitus		3151
Frondiellas (Picos de las)		3000
Frondiellas (Picos de las)		3025
Frondiellas (Picos de las)		3000
Frondiellas (Picos de las)		3006
Gran Facha		3006
Infierno. Occidental (Picos del)		3072
Infierno. Central (Picos del)		3076
Infierno. Oriental Picos del)		3056
Garmo Negro		3051
Algas		3021
Argualas		3041
Cartografía Alpina.
Ordesa Vignemale.
(Xavier Coll)
CIMA		Altitud
Petit Vignemale		3032
Pta. Chausenque		3025
Pitón Carré		3198
Pique Longue		3303
P. de Clot de la Hunt		3285
P. de Cerbillonar		3235
Pic Central		3222
Pic de Montferrat		3212
Pico de Tapou (G)		3143
Pico de Tapou (M)		3130
Gabieto Oriental		3031
Gabieto Occidental		3034
El Taillón		3144
El Casco		3006
Torre de Marboré		3012
Espalda de Marboré		3077
Pic Occ. de la Cascada		3099
Pic Central de la Cascada
(o Brulle) *		3088
Pic Or. de la Cascada		3165
Pico de Marboré		3253
Cilindro de Marboré		3328
Pico de Astazú Occ.		3024
Pico de Astazú Or.		3080
Monte Perdido		3355
Sum de Ramond		3254
Tuc *		3018
P. Robiñera		3003
La Munia		3134
Petit Munia		3096
Sierra Morena		3090
Pic de Troumouse		3085
Pic de Heid		3022
* de acuerdo con la guía
Vignemale-Monte Perdido
Sin cartografía.
CIMA		Altitud
Pic Long		3194
Neuville		3092
Trois Conseillers		3056
Turón de Neuvielle		3042
Ramoungn		3010
Bugarret		3036
Badet		3161
Campbiell		3175
Lentille		3166
Esteragne		3005
Cartografía Alpina.
Poset Perdiguero
(Ramón de Semir)
CIMA		Altitud
Punto Ledormeur		3120
Pico de Bachimala		3177
Punto del Sable		3143
Pico de Clarabide		3028
Pico de Gias		3011
Pico de St. Saud		3045
Pta. Lourde Rocneblare		3104
Pico de Gourgs Blancs		3129
Pico de Oô (Arlaud)		3065
Pico de Baquo		3114
Pico del Portillón de Oô		3050
Pico de Perdiguero		3221
Pic Royo		3121
Punto de Lliterola		3132
Pico Occ. de Crabioules		3106
Pico Or. de Crabioules		3116
Aguja de Crabioules		3025
Pico de Maupas		3109
Bagueñola o Eriste Sur		3045
Bagueñola o Eriste Central		3053
Bagueñola o Eriste Norte		3025
Pico de la Forqueta		3007
Tucon Royo (o Pavots)		3121
Llardaneta		3332
Las Espadas		3329
Diente de Llardana		3085
Pico de Posets		3375
Los Gemelos		3160
Pico de Bardamina		3079
Cartografía CEC.
Guía Posets Maladeta
CIMA		Altitud
Culfreda o Batua		3034
Pic Lustou		3026
Abeille		3036
Pequeño Bachimala		3062
Spijeoles		3065
Pic Belloc		3008
Pic Lezat		3099
Pic Quairat		3059
Cartografía Alpina.
Maladeta Aneto
(Ramón de Semir)
CIMA		Altitud
Pico de Boum		3006
Pico de Alba		3118
Diente del Alba		3136
Pico le Bondidier		3185
Maladeta Occidental 3		3185
Maladeta Occidental 2		3220
Maladeta Occidental 1		3254
Pico de la Maladeta		3308
Pico de Enmedio o Maldito		3350
Punta Astora		3355
Pico del Medio		3346
Pico de Coronas		3293
Pico de Aragüells		3037
Pico de Aneto		3404
Agujas de Aneto		3350
Aguja Franqueville		3065
Aguja Tehihatcheff		3052
Aguja Argarot		3035
Espalda de Aneto		3350
Pico de las Tempestades		3290
Pico Margalida		3241
Pico Rusel		3205
Tuc de Mulleres		3010
Pico Occ. de Valliberna		3062
Pico Or. de Villaberna		3067
Cartografía Alpina.
Montardo Coma lo Forno
(Rosendo la Blanch)
CIMA		Altitud
Bisiberri Nord		3014
Bisiberri del Mig		3003
Bisiberri Sud		3030
Coma lo Forno		3032
Punta Passet		3002
Punta Alta		3014
Cartografía Alpina.
Pica d'Estats Mont Roig
(Ramón de Semir)
CIMA		Altitud
Pic de Sotllo		3073
Pica D'Estats		3143
Pic de Montcalm		3077

FTer (Fidelek utzuli du)

Hirumilako mamuak. Maladetako Iparekialdeko Aurretontorra.

Benasqueko Portillonetik ikusita Maladeta da Montes Malditosetako mendirik altuena .Anetoak, bigarren planoan, ez du hortik bere handitasuna erakusten. Koroi espaniarrako ondorengotza gerra bitartean Eserako goi harana archiduque eta FelipeV. armaden arteko lan eta borroken lekukoa izan zen. Esaten da Picada lepoari izen hori ematen zaiola han bertan borrokatxo omen zelako. Ez da harritzekoa mendigune mapetan agertzen denik kartografiako hasieratik. Rousselen mapan eta La Blottièrek dituen hitzak, biak 1730kp urtean argitaratu ziren. Sociétè Ramonden 1940 buletineko artikulua Raymond d´Espouyk esaten du Maladetako maparen irudikapena La Blottièrek berezko era egin zuela.[Jean Escudier. El Aneto y sus hombres].

Esan behar da Maladeta izena, Ramondek ezagutarazi zuen "Maladetta" idaztean, gaztelera eta italiarra nahasten, soilik esan nahi du bertako hezkuntzan: mendia.

Piriniozaletasunaren hasieran, 1820 urtean ezin da zalantzan jarri Anetoren nagusitasuna, begirada gutiak Maladetarantz zuzentzen dira eta bere tontorra igo nahi dute. 1787an Ramondek lehenengo saiaker lotsati egin zuen; horretarako Paderna haranetik sartu zen , Albako glaziarra eta Maladetako mendebalde eta ekialdeko adarrak ibiliz.Azken horretatik igo zen eta bakarrik, gidariek utzi zuten eta, lainoen artean ertz bat lortu zuen baina bere deskribapenaren arabera ezin da jakin zein zen, baina Portillonesena posible da izatea.

Hurrengo saiakera Lapeyrousek bultzatzen du. Hau Ramondekin haserretu zen eta bere lagun Ferrièreri proposatzen dio alsaziar gainditzea Maladeta igotzen. 1800 urtean, Ferrière Barrau gidariekin batera Portillonesetako ertza puntu batera igo ziren baina jarraitu ezinik buelta eman zuten.

1802an Cordier eta Bruun- Neegaardek saiatu ziren, Ferrièren informazioak lagunduta. Berriro Barrau han dago eta berriz Portillonesetako ertzetik jarraitzen dira. Baina Cordier explizitoagoa da; izan ere komentatzen du 200 metrotan zehar pauso txarra aurkitu zutela eta horren ondorioz ordu erdi bat pasatu ziren blokeen artean zinzilikatuta. Azkenean iristen dira puntu batera non Ferrierek buelta eman zuen eta oztopoa gainditu ezinik.Bruun-Neergardek saikaera uzten du baina Cordier eta Barrauk lortzen dute Maladetako glaziarrera jaisten. Glaziarretik aurrera egiten dute bidea ertza lortu arte Errimaiako lepotik hurbil. Hortik, ezin dute gehiago aurreratu. Leku horri "Bi gizonen" arria deitzen zaio.Porrota izan da ere posibilitate bat ikusten du Barrauk eta hurrengo ahalegina tontorra zapalduko du.

De Candolle, Jean de Charpentier eta De Marsac-ek ahalegindu ziren baina alferrik izan ziren [Alberto Martínez Embid. Aneto, el monarca del Pirineo].

Urte batzuk beranduago Fréderic Parrotek Barrauri eskatzen dio laguntzeko gidari gisa Maladetako tontorra zapal dezaten. Zuzen glaziarratik igotzen dira atzera Bi gizon arria uzten dute Sorbaldeko pausori esker eta Maladetako tontorrera igotzen dira. 1817ko irailaren 28a zen. Tontorretik Parrotek Anetoren nagusitasuna ikusten du eta kexatu zen harantz ez jarraitzea. Bere izena iraunarazi zen Alpeetako Parrotspizen Monte Rosarako ahalegin alemaniarra oroitzeko.

Le Bondidierek proposatu zuen, nahiz eta ez atera, Maladetako Mendebaldeko Lehenengo Tontorrari (Cordier Tontorra) Parrot izena ematea eta Bigarrenera (Sayo Tontorra) Pic Charpentier izena [1947ko Bulletin Pyrénéen, 84.orrialdea].

Maladetako bi bide arrunten artean Portillonesetako ertza jaisten da Goi Portilloneko tontorrera iritsi arte, bidean hainbat mutur aurkitzen dira. Lehenengo saiakeratako bideak gaur egun nekez jarraitzen da. Nonbait 1911ko abuztuaren 9an lehenengo igoera Frédéric Lungek, Castagne eta Courrégerekin batera, egin zuela esaten da [CEC. 1968ko Posets-Maladetako gida]. Baina Emili Juncadellaren egunkarietan, nork 1912ko abuztuaren 24an igoera hau egin zuena Jean Haurillon eta Jose Sayorekin batera, esaten digu haiek ez zutela ertza bere osotasun jarraitu;izan ere, Maladetako glaziarretik bigarren orratz igo zuten, hau lortu eta gero glaziarrera itzuli ziren, hortik jarraitu ziren azkeneko ormara iritsi arte [David Vilaseca Basco. Emili Juncadella. Aventures d'un burgès als Pirineus. Cossetania, Valls, 2004].

Portillonesetako ertza Maladetarantz plubiometrotik. (Egilea: Luis Mata)

Buysek Gainontzeko Kota zerrendan bi goragune aipatzen ditu ertz horretan: 1090. eta 1091. 3038 eta 3025 metroko altuera hurrenez hurren, azken honek Maladetako Iparekialde Aurre Tontor izena du. 2012ko uztailaren 21ean Luis Mata ertzetik ibilizen neurriak hartuz. Lehenego punta 8 metroko goragunea du. Bigarrenak, Maladetako Iparekialde Aurre Tontorra, 11 metrotako goragunea du. Beste bi punta altuagoak daude, baina hiruzpalau metrotako goragunea.

Maladeta eta Iparekialdeko Aurretontorra Maldito Tontorraren oinarretik. (Egilea: Luis Mata)

SITAREK 3234 metrotako altuera ematen dio punta horri 13,25 metrotako goragunea izanik. Era berean, Miguel Angulo liburuan "Pirinioak. 1000 igoerak" 3230 metrotako altuera eta izenik gabe.

Datu teknikoak:
Maladetako Iparekialde Aurre tontorra ..... 31T 306716 4724368 z:3248m
Aurre Tontorren ebakia..................... 31T 306663 4724335 z:3237m

Hurrengo estekan ekintza kontsulta dezakezue:
Antecima NE. de la Maladeta.

FTer (Fidelek utzuli du)

Manuel Cortesen hirumilako zerrenda (1977).

Manuel Cortesen hirumilako zerrenda (1977). Juan Mari Feliuren bi opuskuluen artean eta haiekiko guztiz independienteak izanik, 1977 urtean, hirimilako zerrenda berria kaleratzen da. Bere egilea Manuel Cortés (Manel) izan zen eta Lleidako Centre Excursionista 1977ko azaroaren aldizkarian agertzen da, "Els tres mil del Pirineu" bere izenburua izanik. Cortesek espresuki izena dituzten tontor guztiak ("cims principals i també els de segona fila") aipatzen ditu bere zerrendan. Hementxe da lehenengo eta berehalako hizpidea baliotasun emateko hirumilako bati. Egia da izena ez duena ez dela existitzen, ez da agertzen bibliografian ezta kartografian ere. Tontorrak geografiko unitate edo mendigunetik biltzen ditu, hamaika alde lortuz. Gero, Buysek hauek hartuko ditu. Manel beraren iritzia da bere zerrenda ez zela oinarririk ondorengo Feliu Izarden zerrenda eta ofizialtzat emango zuela Lleidako Centre Excursionistak. Gaur egun Manelek bere lana ukatzen du hirumilako gaiaren norabideak hartu duen ikusita. Gogoan har daiteke hirumilako lehengo zerrenda katalan mendikatea bere osotasunean hartuz.

Bere zerrenda egitean Manuel Cortes garai hartako kartografian oinarritzen da, Batez ere Alpinako argitaletxera eta IGN espiniar eta frantziren mapa topografikoak ere erabiltzen ditu. Halaber, Gida Ollivieren izen batzunk ateratzen ditu baina Kartografia ofizial frantziar kontsultatu gabe.

Cortesek 122 tontorrak zenbatzen ditu. Nahiz eta tontor berriak agertzen diren. Erabilitako irizpide dela eta esan daiteke poliki mapetan edo antzineko kontaketan izkutatuko izen berriak agertzen direla.

Jarraian Manuel Cortesen zerrenda osoa jartzen da, ohar batzuekin batera gauza batzuk argitzeko.

REGIO DE PIEDRAFITA-PANTICOSA
				m.
1		Frondella Occid.		3000
2		Frondella Central		3064
3		Frondella Oriental		3069
4		Balaitous		3146
5		Agulla Anònima		3024		(1)
6		Gran Facha		3006
7		P. Infierno Occid.		3076
8		P. Infierno Central		3091
9		P. Infierno Orient.		3006
10		P. de los Arnales		3001
11		Pondiellos		3060		(2)
12		Argualas (Arollas)		3045		(3)
13		Algas		3030
REGIO DE VIGNEMALE
				m.
14		P.Tapou		3143
15		Montferrat		3220
16		P. Central		3235
17		Cerbillonar		3222
18		Clot d'Era Hount		3285
19		Pique Longue		3298
20		Pitón Carré		3198
21		Pointe Chausenque		3205
22		Petit Vignemale		3032
REGIO D'ORDESA-GAVARNIE
				m.
23		Gabieto		3034
24		Taillon		3144
25		El Casco		3006
26		La Torre		3012
27		Espalda de Marboré		3077
28		P. Occ. de la Cascada		3099
29		P. Central de la Cascada		3165
30		P. Oriental de la Cascada		3165
31		P. de Marboré		3253
32		Cilindro de Marboré		3328
33		Monte Perdido		3352
34		Soum de Ramond		3254
35		Punta de las Olas		3002
36		Petit Astazou		3024
37		Gran Astazou		3080
REGIO DE TROUMOUSE-BARROSA
				m.
38		Robiçera (Louseras)		3007
39		La Munia		3134
40		Petit Munia		3096
41		Serra Morena		3090
42		P. de Troumouse		3085
43		P.Heid		3022
REGIO DE CAMPBIEIL-LONG
				m.
44		P. Long		3194
45		P. Badet		3162
46		P. de Campbieil		3175
47		P. Estargne		3006
48		P. Tourrat		3030		(4)
49		P. Maubic		3069
50		P. de Néouvielle		3092
51		Turon de Néouvielle		3031
52		Trois Conseillers		3042
53		Pointe Ramoung		3010
REGIO CINQUETA DE LA PEZ
				m.
54		Batoua (Culfreda)		3035
55		Lustou		3026
56		P. de l'Abeillé		3036
57		Punta Ledormeur		3120
58		Gran Bachimala		3166
59		Punta del Sabre		3143
MASSIS DE POSETS-ERISTE
				m.
60		Tucón Royo (Pavots)		3121
61		Las Espadas		3332
62		Posets (Lardana)		3375
63		Los Gemelos		3125		(5)
64		Bardamina Occid.		3110
65		Bardamina Oriental		3079
66		P. Eriste S.		3045
67		P. Eriste Central		3053
68		P. Eriste N.		3025
69		Turets (Forqueta)		3007
REGIO D'ESTOS-ESPINGO-LYS
				m.
70		Clarabide Occid.		3021
71		Clarabide Oriental		3028
72		P. de Gias		3011
73		Pouchergues		3006		(6)
74		Pointe Camboué		3043		(7)
75		Pointe Saint-Saud		3079		(8)
76		Pointe Lourde-Rocheblave		3107
77		Gourgs Blancs		3131
78		P. d'Oô (Arlaud)		3074
79		P. Gourdon		3034
80		Spijeoles		3065
81		Cap dera Baquo		3106
82		Gran Pic Seilh dera Baquo		3114
83		P. del Portilló d'Oô		3044
84		Perdiguero		3221
85		P. Royo de Literola		3143
86		P. Quairat		3034
87		P. de Lézat		3090
88		Crabioulés Occid.		3115
89		Crabioulés Oriental		3119
90		Malpás		3109
91		P. del Bom		3004
REGIO LA MALADETA-VALLHIVERNA
				m.
92		P. d'Alba		3118
93		Dent d'Alba		3136
94		P. Le Bondidier		3150
95		Aragüells		3037
96		Piedras Albas		3000		(9)
97		Maladeta, 1.er Occid.		3195
98		Maladeta, 2.o Occid.		3220
99		Maladeta, 3.er Occid.		3252
100		Maladeta Oriental		3308
101		Punta Astorg		3354
102		P. Maldito		3350
103		P. de Enmedio		3345
104		P. de Coronas		3310
105		Aneto		3404
106		Espatlla d'Aneto		3350
107		Tempestats		3290
108		Margalida		3241
109		P. de Rusell		3205
110		Tuc de Mulleres		3010
111		P.de Vallhiverna		3067
112		Las Culebras		3062
REGIO DE CALDES
				m.
113		Biseverri N.		3014		(10)
114		Besiverri Central		3003
115		Besiverri S.		3030
116		Comaloforno		3033
117		Punta Passet		3002
118		Punta Alta		3014
119		Pala Alta del Serrader		3001		(11)
MASSIS DE SOTLLO-ESTATS
				m.
120		P. de Sotllo		3073
121		Pica d'Estats		3143
122		Montcalm		3080

(1) Gaur egun Cadier Orratza da Alpinako aintzinako kartografian Pico Anonimo agertzen da.

(2) Garmo Negro da. Pndiellos izena ematen du Russell eta Wallonetik datorkigula, izan ere, tontor horri Pundillos izendatu zioten. Kartografia espaniar ofizialak Pondellos izena Arnales tontorretan ipintzen du 1936ko Sallent 145. orrialdean.

(3)Arollas edo Arualas izena Frantzian erabiltzen da Garmo Negro izendatzeko. 1963ko 2.argitalpeko Sallent orrialdean Pico Argualasi Arualas esaten zaio.

(4) Bugarret da. Frantziako kartografia osoan halakoa agertzen da. Manuel Cortesi galdetu zitzaion zergatia, esaten du, gogoratzen ez zuen mapa batetik hartu zuela edo berak asmatu zuela Torrat lakua gainean izateagatik. Guk behintzat ez dugu erreferentziarik aurkitu non Bugarret mendia Tourrat izendatu zuen.

(5) Dirudi Alpina argiteletxeko lehenengo argitalpenetatik dator izena hori, non 3125 kota Los Gemelos izenarekin agertzen den, 3160 kota ez da agertzen. Ondorengo edizioetan biak agertzen dira, baina Los Gemelos izena 3160. muturrera eraman da.

(6) (7) (8) Pouchergues gaur egungo Saint Saud tontorra da. Hiru kota hauek bere izenekin batera 1953ko Armegaud-Comet gidatik atera omen ziren "Pyrénées IV. Guide de la Region d'Aure et de Luchon" non izen hauek agertzen dira. Hobeto ulertzeko nondik datoz Gorgs Blancen izena kontsultatu hurrengo artikulua "Histoire d'une montagne, les Gourgs-Blancs", F.Termenón eta R.Aymardek idatzi zuten 2010ko urtarilaren Pyrénées 241 zenbakidunean.

(9) Piedras Albas tontorra Araguellsen auzokidea, urte luzean zehar hirumilakoa kartografian kontuan hartu zen, bere altuera 3000 metro izanik. Leon-Mauryren mapa-krokisean 3010m eta Pico 3 izenarekin agertzen da. 1945ko Les Monts Maudits" . Eta 1958ko lehenengo argitalpen Alpinako mapan "Alto valle del Ésera I - La Maladeta" 3000 metroko altuera agertzen da. Gaur egungo altuera 2993 metrokoa da.

(10) Biseverri (sic) inprimatzearen akatsa dirudi.

(11) CEC-eko Agustin Jolis eta Mª Antonia Simoren Pallars-Aran gidan Pala Alta del Serraderek 3001 metro ditu. Gaur egungoa 2983 metrokoa da.

FTer (Fidelek itzuli du)

Adenda, 2026ko apirilaren 3.

Manuel Cortesen semeak data honetan jakinarazten digu bere aita 2020ko azaroaren 6an hil zela. Goian Bego.