Feliu Izarden hirumilako zerrenda(1987ko 4.argitalpena)

1987ko udaberrian, Feliu Izardek, Lleidako Centre Excursionistaren babespean, bere lista de tresmiles de 1985 lehenengo berrikustea argitaratzen du.Hangoari dagokionez aldaketak gutxienekoak dira, baina bere garrantzia dute. Erakusten dute Feliu Izardek kontsultatu duela lista de tresmiles de 1985.aurreko urtekoa eta Cregüeñako Orratzak eta Juncadellaren arteko izenak aldatzen ditu Alpinako maparen agertzen diren atitude okerrekin bat datoz. Altitude hauek ez zuen 1985 urtean kontuan hartu. Cregüeña ertzeko orratzen kokapena jarraitzen du aipatzen:Mendebaldeko, Erdiko eta Ekialdekoa.Baina Buysek datu hau alde batera uztean eta atitudetan oinarritzean, nahi gabe Cregüeña eta Juncadella izenak alderantzikatzen ditu; izan ere, altitudeak zuzendu zirenean horiekin batera orratzen izenak joan ziren. Harritzekoa da lehenengo igoera faltsuak, Juncadella eta Haurillonena Malditoko hego ertzera, sortzen du akats toponimiko hori.

Hemen aipatu beharko litzateke Cregüeña ertzeko lehenengo igoeraren istorioa, oso arrunta eta guztiz faltsua baita.

1956ko apirila-ekaina 26 zenbakiduna Pyrénées aldizkarian André Armengauden artikulua kaleratzen da, non Luchongo Jean Haurillon gidariaren elkarrizketa agertzen den hau hil baino urte batzuk lehenago, esleipen honen oinarria da. Haurillonek esaten du 1908 urtean Cregüeñako ertza egin zuela, baina datari buruzko inolako ziurtasunik, buruz hitz egiten baitu. kontakizun hori 1957ko Jean Escudieren liburuan "El Aneto y sus hombres" agertzen da.1958ko Armengaud eta Jolisen "Posets-Maladeta" gidan kontakizun hau ere irakur daiteke eta Haurillonekin batera , bezero gisa, Emili Juncadella agertzen da.Geroago 1978an Marcos Feliu Dordek igoera horren berria argitaratu zuen "La conquista del Pirineo" liburuan. 1976 urtean Montesquiuko Gaztelua, Emili Juncadellaren etxea, Barcelonako diputazioari eman zion. Orduan, 1908 eta 1913 arteko Juncadellak egindako txango diarioa agertzen da.David Vilaseca Bascoren "Emili Juncadella. Aventures d'un burgès als Pirineus", Cossetania Edicions.2004 liburuan aztertzen da diarioa. Diarioan agertzen den testutik ondoioztatu daiteke Juncadella eta Haurillonek sekula ez zuenik Cregüeñako ertza egin. Gertuena, 1912ko abuztuaren 12 eta 13an Maldito Tontorraren saiakera egin zuten,eguraldi txarra da eta ez zuten lortu, soilik Cregüeñako lakutik gaur egungo Abadias tontorreko ondoan dagoen lepora (ez da Malditoko lepoa, baizik eta lehen Maladeta Hego arrakala edo Anetoko lepoa aipatu zena)igo ziren, Anetoko glaziarrera jaitsi eta Goiko Portillonetik Luchongo Hospicera abiatu ziren). Esan beharra dago edonon ez dela Haurillonen diarioak aurkitu,orduan gidari horrek ustezko lehenengo igoerak egin zituena ez dago froga idatzirik. Ertzako azken zatian, Maldito tontorrera gertuena, 1905eko abuztuaren 3a Luis Le Bondidier eta Louis Camboué Sansuc eta Baylat-Lucquet gidariekin batera ibili ziren, lehendabizikoz Maldito Tontorrera igotzean. Cregüeñako ertzera lehenego igoera idatzia (ez osoa, soilik hirugarren orratzetik Haurillon orratzetik) 1928ko abuztuaren 3an Jean Arlaud, P.Abadie, L.Bridenne, G.Guiraud, J.Prunet, eta P.Seguyk egin zuten Llosasean GDJen kanpamenduan egoten zirenean.1935 urtean Joaquim Toldra y Francesc Homedesek ertz hori jaitsi zuten, nahiz eta osoa ez izan oso goitik utzi baizuten, komentatzen zuten bizpahiru kordada frantziarrek igo zutela. 1957ko otsailan lehenengo negu-igoera Armengaudek egin zuen.

Lehenego balizko igoeraren oinarriturik Feliu Izardek ertzeko izen gabeko orratzak bataiatzen zituen, Haurillon altuena, Juncadella ertainekoa; eta Cregüeña txikiena ertza izen hori baitauka.Jakinarazi behar da Buysek orratzen izena aldatu ez ezik gidariarena ere egiten duela. Hala da, bere liburuaren argitalpenak gazteleraz esaten du Haurillon Russellen gidariaren bat zela.Buysek Haurillon ukitzen duena, Jean izenekoa ere (1816-1868), Jean Harillonen aitona da, "Danse" goitizenaz (1878-1964, berari eskaini zioten orratzaren izena.Liburuaren argitalpen frantsesan, ordea, akats hori zuzentzen da esanez orratzaren Jean Haurillon Jean d´Usselen gidaria izan zela. Baieztapen hori guztiz egia da, izan ere, 1912an Russell tontorretik Anetora ibilbide osoa egin zuten biek.

Buyseren akatsean ez zuen Miquel Capdevilak erori, bere liburuan "Pirineos: Los tresmiles en 30 jornadas" Feliuk egindako ordena zuzena hartu zuen.

Kuadernoaren azala, 4. edizioan (Luis Alejosen adeitasuna)

Jarraian 4. argitalpenako Feliu Izarden hirumilako zerrenda kopiatzen ditugu.

ZEN		IZENA		ALT.		Beste izen batzuk		Oharrak
1		Pic d'Aneto		3404
2		Pic dels Posets		3375		Pic de Llardana
3		Mont Perdut		3355
4		Punta d'en Astorg		3354
5		Espatlla d'Aneto		3350		Pta. dels frères Cadier o Cap des 5 frères
6		Pic Maleït		3350
7		Pic del Mig		3345
8		Pic de les Espases		3332		Pic de Llardaneta
9		Cilindro de Marboré		3325
10		Tuca de Llardaneta		3311				(1)
11		Pic de Corones		3310
12		Pic de les Tempestats		3310
13		Pic de la Maladeta		3308
14		La Pique Longue		3298
15		El Clot dera Hount		3274
16		El Soum d'en Ramond		3254		Pic d'Añisclo
17		Pic de Marboré		3253
18		Punta d'en Cordier		3252		Maladeta Occ. Sur 1ª
19		Pic de la Cerbillonera		3247		Cerbillonar, Cerbillona, etc
20		Pic de na Margalida		3241
21		Pic Central		3235
22		Perdiguero		3221
23		Pic de Montferrat		3220
24		Punta d'en Sayó		3220		Maladeta Occ. Sur 2ª
25		Pic d'en Russell N		3207
26		Punta d'en Chaussenque		3205
27		Pic d'en Russell		3205
28		Le Piton Carré		3198		Les Jumeaux
29		Le Pic Long		3192
30		Punta d'en Mir		3178		Maladeta Occ. Sur 3ª
31		El Dedo del Mont Perdut		3178
32		Gran Bachimala		3177		Machimala, Pta. Schrader
33		Punta d'en Delmàs		3170		Maladeta Occ. Sur 4ª
34		Pic Or. de la Cascada		3161
35		Pic Badet		3160
36		Los Gemelos		3160				(2)
37		Pic de Campvielh		3157
38		Pic de Lentilha		3156
39		Pic de Lliterola		3152
40		Pic de Tapou		3150
41		Pic d'en Le Bondidier		3150
42		Pic de Marmuré		3145		Bat-laitouse, Balaitus, Pico Moros
43		Pic de Taillón		3144
44		Punta del Sabre		3143
45		Pica d'Estats		3143
46		Dent d'Alba		3136
47		Pic de la Munia		3134
48		Pic dels Gorgs Blancs		3131
49		Pic del Milieu		3130				(3)
50		Pic del Veterano		3125				(4)
51		Punta d'en Mossèn Cinto		3125		Punta N.Oest o Pic Occ. de la Pica
52		Pta. dels Pavots		3121		Tucon Royo
53		Pic Roio		3121
54		Pta. d'en Ledourmeur		3120
55		Pic d'Alba		3118
56		Pic Or. dels Crabiolès		3118
57		Pta d'en Gabarró		3115		Pta. S.Est o Pic Or. de la Pica
58		Seilh dera Vaca		3114
59		El Malhpas		3109
60		Pta. d'en Lourde-Rocheblave		3107
61		Pic d'en Brulle		3106		Pic Central de la Cascada
62		Pic dera Vaca		3106
63		Pic Occ. dels Crabiolès		3106
64		Cap dera Vaca		3097
65		La petita Munia		3096
66		Pic Occ. de la Cascada		3095
67		Pic de Neuvielh		3092		Pic d'Aubert
68		Pico del Infierno		3091		Gran Pico de la Quijada de Pondiellos
69		Sierra Morena		3090
70		Pic d'en Lezat		3090
71		Pic de Troumouse		3085
72		Dent de Llardana		3085
73		Montcalm		3080
74		Pic de Bardamina		3079
75		Pic Occ. del Infierno		3076
76		Pic d'en Jean Arlaud		3074		Pic d'Oo
77		Pic Maou		3074
78		La Espalda de Marboré		3073
79		Pic de Sotllo		3073
80		Gran Pic d'Astazou		3071
81		El Garmo Negro		3070		es el apropiado "Pico Bandera"
82		Pico de las Frondellas		3069
83		Pic Maubic		3069
84		Pta. Ctal. Frondellas		3068
85		Pic de Vallhiverna		3067
86		Pta. d'en Franqueville		3065
87		Pic dels Spijoles		3065
88		Pic de les Colobres		3062
89		Petit Bachimala		3060
90		Pico Or. del Infierno		3056
91		Gran Pic de Bagüenyola		3053		Eriste Ctal., Leners
92		Pta. d'en Cikhacev		3052
93		Torre d'en Costerillou		3049		Torre dels germans Cadier
94		Pico de la Argualas		3046		Arollas, no hauria de ser el "Pic Bandera"
95		Eriste Sud		3045		Bagüenyola Sud
96		Pic del Portillò d'Oô		3044
97		Pta. d'en Camboue		3043
98		Pta. Sans Nom		3040
99		Pic des Trois Conseillers		3039
100		Pic d'Aragüells		3037
101		Pta. de l'Abeille		3036
102		Pic de Culfreda sud		3035		Batouas sud
103		Pta. d'en Argarot		3035
104		Turon de Neuvielh		3035
105		Agulla d'en Haurillon		3035		Pta. Or. cresta Cregüenya
106		Gran Quayrat		3034
107		Pic Occ. de Gabietu		3034
108		Pic d'en Gourdon		3034		Pic Noir
109		Pic de Comaloforno		3033		Montado de Caldes
110		El petit Vinhamala		3032
111		Pic de Culfreda nord		3032		Batouas nord
112		Pic de Bugarret		3031
113		Pic Or. de Gabietu		3031
114		Pico de Algas		3030
115		Besiberri		3030
116		Pics de Clarabide		3028
117		Pic de Lustou		3026		Pic d'Estiouere o du Tour
118		Pic d'en Beraldi		3025		Bagüenyola o Eriste Nord
119		Pta. d'en Heredia		3024		Pico Anónimo
120		Pta. de la Pez		3024
121		Agulla d'en Ussel		3022
122		Pta. d'en Heïd		3022
123		Pala Carbonouse		3021
124		Dent d'Estibere Male		3017
125		Agulla de Pondiellos		3015
126		Pta. Cregüenya		3015		Pta. Occ. Cresta Cregüenya		(5)
127		Besiberri Nord		3014
128		Pta. Alta de la Comaslesbienes		3014
129		Petit Pic d'Astazou		3012
130		Pta. de Ramougn		3011		Turon Petit
131		Pic de Gias		3011
132		Tuc de les Mulleres		3010
133		El Diente Royo		3010
134		La Torre de Marboré		3009
135		Pic de Turets		3007		La Forqueta
136		Pic de Robinhera		3007		Louseras
137		El Corral Ciego		3006		Casque de Marboré
138		Pta. Occ. de las Frondellas		3006
139		La Gran Faixa		3006
140		Pic Nord de Pondiellos		3006		Arnales Nord
141		Pic d'Estaranha		3006
142		Pics d'en Belloc		3006
143		Agulla d'en Juncadella		3005		Pta. Central Cresta Cregüenya		(6)
144		Pic Rodó de Canalbona		3004
145		Pic del Boum		3004
146		Pta. d'en Saint-Saud		3003
147		El Doble Ressalt		3003		Besiberri Central
148		La Punta de las Olas		3002
149		Pta. d'en Celestin Passet		3002
150		Pic de Pondiellos		3001		Arnales Sud

(1) Tuca de Llardaneta, izen hori Juan Buysek hartu zuen aurreko urtean Muntanya aldizkarian argitaratu zen zerrendatik.

(2) Bikiak buyseren nomenklatura jarraituz kokapen geografika desagertzen da.

(3) Pic de Milieu,hau ere Buyseren aurreko zerrendatik hartu zen.

(4) Pico del Veterano. Ipar Bizkiak ordezkatu zuen.Buyseren bataio proposomenari esker.

(5) Punta de Cregüenya.Punta horren altuera aldatzen da Alpina mapetan agertzen diren altuerari egokitzeko.Bere kokapena mantentzen da Cregüeñako lepora gertuena izanik.

(6) Agulla d'en Juncadella.Aurrekoa bezala altitudea aldatzen da Alpina mapetako altuera okerrak kointzidi dezan.

Ikus dezagun bi tontorretan, Bikiak eta Veteranoak, Buysek erabili zuen nomenklatura hartzen dela eta beste bi tontor gehiago gehitzen direla aurreko argitalpenetan ahaztua eta Buyseren zerrendatik hartzen direla, Tuca de Llardaneta eta Pic de Milieu.Gainera Cregüeña ertzeko lehenengo bi orratzen altitudeak adosten dira Alpina mapetakoetan izateko. Geroago Buysek ez du zuzenketa hori kontu hartuko, izen dantza bi orratz horietan burutu egin dira.Gainera alde txiki batzuk beste tontor batzuetan gertatzen dira toponimia eta altitudeen artean.

FTer (Fidelek itzuli du)

Buyseren lehenengo hirumilako zerrenda. 1986ko Muntanya Aldizkaria 748 zenbakidunean.

1986ko abenduan Juan Buysek bere lehenengo hirumilako zerrenda argitaratzen du Kataluniako Centre Excursionistaren aldizkarian:Muntanya 748 zenbakia.

Zerrendatu behar ziren mendien arteko adostasuna oso zaila zenez;lehendabizikoz Buysek arau errazak proposatzen ditu jakiteko mendi bat hirumilakoa denentz; horregatik zerrenda batean agertu behar du. Bere asmoa ahalik eta desadostosun gutxien agertzea eta, bide batez, zerrenda honetan ahalik eta hirumila metroko tontor gehiago agertzea. Horretako bi mailak egiten ditu: bata eztabaidaezineko tontorrak eta bestea gainontzekoekin: aurretontorrak, orratzak eta bigarren mailako puntak agertzen direnak.

Erabiltzen saiatzen diren arauak honakoak dira:

1. Definiziogatik mendi baten punturik garaiena bere tontorra da. Horregatik lehenengo maila sailkapenean hirumilako mendi gorengoak sartzen dira. Teorian mendi bakoitzak tontor bat dauka (Bizkien Tontorra izango da salbuespenak araua baieztatzen duena 3160 metroko bi tontor dituelako).

2. Mendi ez diren tontorrak, hau da mendi baten punturik haundienak, bigarren mailako sailkapenean sartzen dira, bai aurretontorrak, bai orratzak bai bigarren mailako tontorrak baldin badira.

2.1. Arau honek salbuespen batzuk ditu, hauek guztiz justifikaturik daude:aurretontor, orratz edo punta batek (geografikalki bigarren mailakoa izanik) tontor baten izen duenean -orokorrean Pirinioetako aintzindariko aurkitzaileek holakoak bataiatu zutelako- eta tradizionalki mendizaleek tontortzat hartu dute.

2.2 Punta batetik (tontorra izan ez dena) mendi-adar edo alboko kontrahorma sortzen bada edo berezko igoera baldin badu, motibo erabakigarria izan daitezke tontor hauek lehenengo mailan sailkatzeko Aneto Bizkarra gertatzen da bezala.

Ikus dezagun lehenengo arauan,zalantzarik gabekoa izan beharko litzateke, salbuespenak agertzen direla. Jacques Jofreren ustea errealitate bihurtzen da, itxurazko erraza dena errealitatera eraman nahi denean aurki benetako buruhaustea bilakatzen da. Nabaritu behar da aipatutako salbuespena ez dela guztiz inozentea. Buyse, idazten duen lehenengo orrialdetik, izan ere, Los Gemelos izena saiatzen da tontor eta leku batekin uztartzen nahiz eta bi tontor iradoki. Arrazoia bilatu beharko da aske geratzen den tontorrerako izen proposamena. Hala da, 3160 metroko tontorrari Gemelos toponimoa jartzean (hau bi puntatxoak dira arrakala txiki batetik banaturik) 3125 metroko tontor bat geratzen da izen barik. Buyseren pertzepzioari Alpina kartografiak laguntzen dio: Posetsen lehenengo mapan, 1960 urtean, Los Gemeloseko tontor bakarra agertzen da 3125 metro dituena. Hau gandor elkartze puntuan kokaturik dago; baina 70 urtetan (1972 eta 1974 urtetako bostgarren eta seigarren argitalpenak) Gemelos tontorra denominazioa 3160 metroko puntara joan da eta 3125 metroko gandor korapiloa izenik gabe geratzen da. Ematen du Buysek, Feliu Izarden aurreko zerrenda ez jakinik, kontsultatu egin duela esaten duen arren, 3125 metroko tontorra izen gabeko hirumilakoa dela uste du. ¡Ze paregabeko aukera hirumilako bat bere izenarekin bataiatzeko! Baina, kontu hori guztia hain garbia ez dadin, Buyse mendia ordez bere goitizena erabiltzen du: El Veterano, katalanez: El Veterà. Ukitze ofizialagoa emateko bukaerako oharra gehitzen du "oraindik onarpen ofiziala aurkitzeke". Ez dakigu norengan joan zitekeen onarpen ofizialaren bila, baliteke inorengan abiatzea; etorkizunean aukera ezin hobea izango zen. Bikien auziari buruz asko idatziko da, ikusiko dugun bezala.Adibide gisa 1991ko Revue Pyrénéenne 55 zenbakidunean agertu zen Marc Jusnelen artikulua, non Buyseren bataitzaren berri jaso zuen eta Alpina argitaletxearen maparen zehaztugabetasunak aipatzen ditu, Granollerseko argitaletxea hurrengo urtean defendatzen du Montserrat Llobeten erantzunaren bidez Revue Pyrénéenne 58 zenbakidunean. Halaber, Marc Jusnelek bigarren eskutik bidaltzen du zeinen aldizkari 64 zenbakidunean agertzen dena. Honetan aipatutako ondorioak berresten ditu eta kartografia proba moduan Prameseko mapan non ikusten duen modu garbia al de batetik Ipar eta beste aldetik Hego Bizkia. Buysek arazo toponimikoa sortu du alde batean ez zegoen guztiz adierazia kartografian. Gainera, litekeena da, bere bataiaren bidegabekeria justifikatzeko, tontor ondorengo aldaketaren izenak izatea.

Bizkien Aldean "Alto valle del Ésera II. Posets" 1960ko 1. argitalpena Alpinako mapan. ©Institut Cartogràfic de Catalunya.

Bizkien Aldean "Posets-Benasque",1974ko 6. argitalpena Alpinako mapan.

Zerrendan agertzen diren tontor zenbakia 153 dira( 121 lehenengo mailakoan eta 32 bigarren mailakoan), hau da Feliu Izarden aurreko zerrendak baina bost tontor gehiago ditu:Tuca de Llardaneta okerreko altuera 3211 metrokoa, Espalda de Chausenque 3138 metrokoa, Pic du Milieu 3129 metrokoa, Punta de Saint Saud 3079 metrokoa. Ekialdeko Clarabidea 3021 metrokoa.

Izen aldaketa 1985eko Feliu Izerden zerrendarekin alderatuz dira: Els Bessons (bizkiak katalanez) Hego Bizkiaren ordez; El Veterá Ipar Bizkiaren ordez; Pica d´Estats Hegoekialdeko Punta (izen tradizionala) Punta d´en Gabarroren partez, Eriste Handia o Leners (bi isurialdeko izenak) Grand Pic de Bagüenyolaren partez; Pic Anonim edo Cadier ( 1919an hala bataiatu zuen Frantziako piriniozaletasunak) Punta d'en Herediaren ordez; Arnales (Alpinako kartografian izen erabilia) Pic Nord de Pondiellosen partez; Hego Arnales Pic de Pondiellosen ordez.

Jakinarazi behar da Feliu Izardek Cregüeñako hiru puntarako harturik izenak eta ordena berean Buysek hartzen ditu, baina kokapen izena kenduz: Ekialdeko, Erdiko eta Mendebaldekoa. Orratz izen dantzaren bigarreen ekitaldia (orratz hauetako ikusi azalpena Feliu Izarden hirumilako zerrenda (1985).).

a) Zona Balaitós-Infiernos-Argualas
CIMS		AVANTCIMS
001 Balaitós 3151m
		01 Torre Casterillou 3049m
		02 Agulla d'Ussel 3020m
		03 Pic Anònim 3022m
		04 Frondella Oriental 3068m
002 Frondella Central 3069m
		05 Frondella Occidental 3006m
003 Gran Faxa 3005m
004 Infierno Occidental 3073
005 Infierno Central 3082m
006 Infierno Oriental 3076m
007 Arnales 3006
		06 Arnales Sud 3001m
		07 Agulla de Pondiellos 3015m
008 Garmo Negre 3051m
009 Algas 3021m
010 Argualas 3046m
b) Zona del Vinhamala
CIMS		AVANTCIMS
011 Pique Longue 3298m
012 Clot de la Hount 3289m
013 Cerbillona 3247
014 Pic Central 3235m
015 Montferrat 3220
016 Gran Tapou 3143m
017 Pic du Milieu 3129
018 Piton Carré 3197m
019 Pointa de Chausenque 3204m
		08 Épaule de Chausenque 3138m
020 Petit Vinhamala 3032m
c) Zona del Mont Perdut
CIMS		AVANTCIMS
021 Gabietu Occidental 3034m
022 Gabietu Oriental 3031m
023 El Taillón 3144m
024 El Casc 3006
025 Torre de Marboré 3012
026 Espatlla de Marboré 3077m
027 P.Occ. de la Cascada 3099m
028 P.Central de la Cascada 3088m
029 P.Oriental de la Cascada 3165m
030 Pic de Marboré 3253m
031 Petit Astazú 3024m
032 Gran Astazú 3080m
033 El Cilindre 3328m
		09 Dit del Mont Perdut 3188m
034 Mont Perdut 3355m
035 Sum de Ramond 3254m
036 Punta de las Olas 3002m
d) Zona de la Múnia
CIMS		AVANTCIMS
037 Pic Heid 3022m
038 Pic de Troumouse 3085m
039 Sierra Morena 3090m
		10 Petita Múnia 3096m
040 La Múnia 3134m
041 Pico Robiñera 3003m
e) Zona de Néouvielle
CIMS		AVANTCIMS
042 Néouvielle 3091m
043 Punta Ramougn 3011m
044 Pic des trois Conseillers 3039m
045 Turon de Néouvielle 3035m
046 Pale de Carbounouse 3021m
047 Pic de Bugarret 3031m
048 Dent d'Estibère mâle 3017m
049 Pic Maubic 3058m
050 Pic Long 3192m
051 Pic Badet 3160m
052 Pic Maou 3074m
053 Campbieil 3157m
		11 Lentilla 3044m
054 Estaragne 3006m
f) Zona Culfreda-Bachimala
CIMS		AVANTCIMS
055 Lustou 3023m
		12 Culfreda Nord 3032m
056 Culfreda 3034m
057 Punta de la Pez 3024m
058 Pic Abeillé 3029m
		13 Punta sense nom 3040m
059 Petit Bachimala 3061m
		14 Punta Ledormeur 3120m
060 Pic Schrader 3177m
		15 Punta Sabre 3136m
g) Zona Pocets-Eristes
CIMS		AVANTCIMS
061 El Veterà 3125m
062 Els Bessons 3160m
063 Pocets 3375m
064 Bardamina 3079m
065 Dent de Llardana 3085m
066 Tuca de Llardaneta 3211m
067 Espadas 3332m
068 Pavots 3121m
069 Diente Royo 3010m
070 La Forqueta 3007m
071 Eriste Nord 3025m
072 Gran Eriste 3053m
073 Eriste Sud 3045m
h) Zona Clarabide-Perdiguero-Crabioules
CIMS		AVANTCIMS
074 Clarabide Occidental 3028m
		16 Clarabide Oriental 3021m
075 Pic Gías 3011
076 Pic Saint-Saud 3003m
077 Pic Camboué 3043m
		17 Punta Saint-Saud 3079m
		18 Pta. Lourde-Rocheblave 3104m
078 Gourgs-Blancs 3129m
079 Pic Jean Arlaud 3065
080 Belloc 3008m
081 Spijeoles 3065m
082 Gourdon 3034m
		19 Cap dera Baquo 3097m
		20 Pic dera Bacquo 3106m
083 Seilh dera Baquo 3144m
084 Pic del Portilló d'Oô 3050m
085 Perdiguero 3221m
086 Lézat 3107m
		21 Crabioules Occidental 3106m
088 Crabioules Oriental 3116m
089 Pic de Literola 3132m
090 Pic Royo 3121m
091 Pic de Malpas 3109m
092 Pic Bom 3006m
i) Zona Aneto-Maladeta
CIMS		AVANTCIMS
093 Pic d'Alba 3118m
094 Dent d'Alba 3136m
		22 Punta Delmas 3170m
095 Pico Mir 3185m
096 Pic Sayó 3220m
097 Pic Cordier 3254m
098 Pic le Bondidier 3185m
099 La Maladeta 3308m
100 Pic Maleït 3350m
101 Punta Astorg 3355m
102 Pic del Mig 3346m
103 Pic de Corones 3293m
104 Aneto 3404m
105 Espatlla d'Aneto 3350m
106 Tempestats 3290m
107 Margalida 3241m
108 Russell 3205m
		23 Russell Sud. 3201m
109 Molieres 3010m
110 Vallhiverna 3067m
		24 Tuca de les Colobres 3062m
111 Pico Aragüells 3037m
		25 Agulla Haurillon 3035m
		26 Agulla Cregüeña 3005m
		27 Agulla Juncadella 3015m
		28 Agulla Franqueville 3065m
		29 Agulla Tchiatcheff 3052m
		30 Agulla Argarot 3035m
j) Zona Besiberri-Estats
CIMS		AVANTCIMS
112 Besiberri Nord 3014m
113 Doble Ressalt 3003
114 Besiberri Sud 3030m
115 Comaloforno 3033m
116 Punta Célestin Passet 3002m
117 Punta Alta 3014m
118 Sotllo 3073m
119 Montcalm 3077m
120 Pic Jacint Verdaguer 3128
121 Pica d'Estats 3143m
		31 Punta S.E. 3114m
		32 Redó de Canalbona 3004m

Zerrenda honen jatorria Buysek, Jean Garnier eta Robert Olliveren bitartez, piriniozale frantziar eta espainiarrak jartzen ditu bere inguruan, hauek, bi urteren buruan tontor berriekin osatuko dituzte behin betirako Pirinioetako hirumilako zerrenda izan nahi dena. Hau izango da "Hirumilako Taldea".


Muntanyako artikulu honen erreakzioa, 1987ko otsailan Jordi Iranzo i Lopezek erantzuna idazten dut zeinena argitaratuko da Muntanya 760 zenbakidunean 1988ko abenduan. Iranzok idazten dituuen izenak Buysek aipatzen ez dituenak: Erdiko Culfreda, Posetseko bi puntak (Ipar Posets), Espadasen bi puntak, Forquetan bi puntak, Quaïraten bi puntak, Mendebaldeko Perdigueroa eta Perdigueroko Mugarria, Mamy eta Lacq puntak. Gainera gehitzen du 1970eko uda Ordesan mendizale frantziarra 60 urtekoarena ezagutu zuela zein ez zion bere izena esan eta hirumilako guztiak igo zituela eta 30.hamarkadan zehar Pirinioetako hainbat lehenengo igoera parte hartu zituela ¿Jean-Victor Parant?

FTer (Fidelek itzuli du)

Feliu Izarden hirumilako zerrenda (1985).

Zerrendatu honekin gaur egungo hirumilako zerrendak hasten direla esan daiteke. Hala da, modu batean edo bestean, zerrenda hauek gaur egun erabiltzen dira. Pasa den mendearen 80.hamarkadan hirumilakorekiko interesa gero eta handiagoa da. Mendekate osoa esploratu egin da, horregatik detaile txikienak ezagutzen dira. Azkenean kartografia fidagarria da eta mendira joan baino lehen, ibilbideak planifikatu daitezke. Mendizaletasunean berez gorakada itzela gertatzen da; batez ere isurialde espainiarra puntako piriniozaletasun frantziarra parekatu arte. Normala da, batzuek hirumilako tontor guztiak lortu nahi dituztela; izan ere helburu hori egin daiteke. Garai hartan esperientzia hau bizi izan nuen.Urte batzuk Pirinioetara joan ondoren, hainbat tontor igo nuen eta egun batean konturatu genuen berrogeitamar edo (ehundik gertu) hirumilakoak igo genituela. Galderak sortu ziren gai izango gara tontor guztiak lortzeko?, zenbat dira?, zerrendatu bat egon ote da?. Askok gure buruari egin genizkion eta askok helburu hori proposatu genuen.

Esparru horretan, 1985 urtean, Lleidako mendizalea, Feliu Izard, bere ehungarren hirumilakoa ospatzeko hirumilako zerrenda argitaratzea bururatzen zaio, ez aldizkari batean,liburuxka batean baizik. Lehenengo argitalpean ehun ale kaleratu ziren, hauek bere ehungarren hirumilakoa lagundu ziotenaren artean banatu zituen.Jarraian bigarreen argitalpea egin zen, ehunekoak ere, eta berriro azkar desagertu ziren. Berri hau ziztu bizian zabaldu zen Lleidako Centre Excursionistren arteko bazkideak eta hirugarren argitarapena plazaratu zen. Ordun Liburuxkaren aurreko hiru argitalpenak berdin berdinak eta urte berekoa dira. Horiek ondoren bederatzi edizio egin dira zerrenda eboluzionatu da eta gaur egun erreferentzi bat da. Lleidako Centre Excusionistaren bazkideek gida gisa izaten dute, helburu bat izanik haientzat. Aipatu behar da bazkide batek zerrenda hau bukatzen duenean klubeko bazkideek azken hirumilako txangora laguntzen diote eta piolet bat ematen diote, jasotzaile gisa. piolet honek bere istorioa du; izan ere Renclusako aterpearen konpontzeko lanetan aurkitu zuten. Bere jabea Juli Soler i Santaló izan zen. Orduan piolet kirtenari plaka bat gehitzen zaio mendizalearen izenarekin.

1985ko zerrenda aztertu dezagun honetan 148 hirumilakoak agertzen dira, oso garrantzitsua da lehendabizikoz zerrenda batean agetzen baitira gero erabiliko diren toponimoak tontor batzuk izendatzeko Feliu Izard hizpidearen arabera. Geroko sarrerak 1987ko argitalpena ikusiko dugu horretan akats toponimikoak agertzen dira eta gaur egun mantentzen dira eta nola ez modernoena 2006koa.

3.argitalpeneko liburuxkaren azala.

Jarraian zerrenda osoa agertzen da altitudearen arabera.Era berean,oharpen batzuk gehitzen dira zalantza batzuk edo geroko aspektu interesgarriak argitzeko.

ZEN		IZENA		ALT.		Beste izen batzuk		Oharrak
1		Pic d'Aneto		3404
2		Pic dels Posets		3375		Pic de Llardana
3		Mont Perdut		3355
4		Punta d'en Astorg		3354
5		Espatlla d'Aneto		3350		Pta. dels frères Cadier o Cap des 5 frères
6		Pic Maleït		3350
7		Pic del Mig		3345
8		Pic de les Espases		3332		Pic de Llardaneta
9		Cilindro de Marboré		3325
10		Pic de Corones		3310
11		Pic de les Tempestats		3310
12		Pic de la Maladeta		3308
13		La Pique Longue		3298
14		El Clot dera Hount		3274
15		El Soum d'en Ramond		3254		Pic d'Añisclo
16		Pic de Marboré		3253
17		Punta d'en Cordier		3252		Maladeta Occ. Sur 1ª
18		Pic de la Cerbillonera		3247		Cerbillonar, Cerbillona, etc
19		Pic de na Margalida		3241
20		Pic Central		3235
21		Perdiguero		3221
22		Pic de Montferrat		3220
23		Punta d'en Sayó		3220		Maladeta Occ. Sur 2ª		(1)
24		Pic d'en Russell N		3207
25		Punta d'en Chaussenque		3205
26		Pic d'en Russell S		3205
27		Le Piton Carré		3198		Les Jumeaux		(2)
28		Le Pic Long		3192
29		Punta d'en Mir		3178		Maladeta Occ. Sur 3ª		(3)
30		El Dedo del Mont Perdut		3178
31		Gran Bachimala		3177		Machimala, Pta. Schrader
32		Punta d'en Delmàs		3170		Maladeta Occ. Sur 4ª		(4)
33		Pic Or. de la Cascada		3161
34		Pic Badet		3160
35		El Gemelo Sur		3160				(5)
36		Pic de Campvielh		3157
37		Pic de Lentilha		3156
38		Pic de Lliterola		3152
39		Pic de Tapou		3150
40		Pic d'en Le Bondidier		3150
41		Pic de Marmuré		3145		Bat-laitouse, Balaitus, Pico Moros		(6)
42		Pic del Taillón		3144
43		Punta del Sabre		3143
44		Pica d'Estats		3143
45		Dents d'Alba		3136
46		Pic de la Munia		3134
47		Pic dels Gorgs Blancs		3131
48		El Gemelo Nord		3125				(7)
49		Punta d'en Mossèn Cinto		3125		Punta N.Oest o Pic Occ. de la Pica		(8)
50		Pta. dels Pavots		3121		Tucon Royo
51		Pic Roio		3121
52		Pta. d'en Ledourmeur		3120
53		Pic d'Alba		3118
54		Pic Or. dels Crabiolès		3116
55		Pta d'en Gabarró		3115		Pta. S.Est o Pic Or. de la Pica		(9)
56		Seilh dera Vaca		3114
57		El Malhpas		3109
58		Pta. d'en Lourde-Rocheblave		3107
59		Pic d'en Brulle		3106		Pic Central de la Cascada
60		Pic dera Vaca		3106
61		Pic Occ. dels Crabiolès		3106
62		Cap dera Vaca		3097
63		La petita Munia		3096
64		Pic Occ. de la Cascada		3095
65		Pic de Neuvielh		3092		Pic d'Aubert
66		Pico del Infierno		3091		Gran Pico de la Quijada de Pondiellos
67		Sierra Morena		3090
68		Pic d'en Lezat		3090
69		Pic de Troumouse		3085
70		Dent de Llardana		3085
71		Montcalm		3080
72		Pic de Bardamina		3079
73		Pic Occ. del Infierno		3076
74		Pic d'en Jean Arlaud		3074		Pic d'Oo
75		Pic Maou		3074
76		La Espalda de Marboré		3073
77		Pic de Sotllo		3073
78		Gran Pic d'Astazou		3071
79		El Garmo Negro		3070		es el apropiado "Pico Bandera"		(10)
80		Pico de las Frondellas		3069
81		Pic Maubic		3069
82		Pta. Ctal. Frondellas		3068
83		Pic de Vallhiverna		3067
84		Pta. d'en Franqueville		3065
85		Pic dels Spijoles		3065
86		Pic de les Colobres		3062
87		Petit Bachimala		3060
88		Pico Or. del Infierno		3056
89		Gran Pic de Bagüenyola		3053		Eriste ctal., Leners
90		Pta. d'en Cikhacev		3052
91		Torra d'en Costerillou		3049		Torre dels germans Cadier
92		Pico de la Argualas		3046		Arollas, no hauria de ser el "Pic Bandera"		(11)
93		Eriste Sud		3045		Bagüenyola Sud
94		Pic del Portillò d'Oô		3044
95		Pta. d'en Camboue		3043
96		Pta. Sans Nom		3040				(12)
97		Pic des Trois Conseillers		3039
98		Pic d'Aragüells		3037
99		Pta. de l'Abeille		3036
100		Pic de Culfreda sud		3035		Batouas sud
101		Pta. d'en Argarot		3035
102		Turon de Neuvielh		3035
103		Pta. Haurillon		3035		Pta. Or. cresta Cregüenya		(13)
104		Gran Quayrat		3034
105		Pic Occ. de Gabietu		3034
106		Pic d'en Gourdon		3034		Pic Noir
107		Pic de Comaloforno		3033		Montado de Caldes
108		El petit Vinhamala		3032
109		Pic de Culfreda nord		3032		Batouas nord
110		Pic de Bugarret		3031
111		Pic Or. de Gabietu		3031
112		Pico de Algas		3030
113		Besiberri Sud		3030
114		Pic de Clarabide		3028
115		Pic de Lustou		3026		Pic d'Estiouere o du Tour		(14)
116		Pic d'en Beraldi		3025		Bagüenyola o Eriste Nord
117		Pta. d'en Heredia		3024		Pico Anónimo		(15)
118		Pta. de la Pez		3024
119		Agulla d'en Ussel		3022
120		Pta. d'en Heïd		3022
121		Pala Carbonouse		3021
122		Dent d'Estibere Male		3017
123		Agulla de Pondiellos		3015
124		Pta. Juncadella		3015		Pta. Central Cresta Cregüenya		(16)
125		Besiberri Nord		3014
126		Pta. Alta de la Comaslesbienes		3014
127		Petit Pic d'Astazou		3012
128		Pta. de Ramougn		3011		Turon Petit
129		Pic de Gias		3011
130		Tuc de les Mulleres		3010
131		El Diente Royo		3010
132		La Torre de Marboré		3009
133		Pic de Turets		3007		La Forqueta
134		Pic de Robinhera		3007		Louseras
135		El Corral Ciego		3006		Casque de Marboré
136		Pta. Occ. de las Frondellas		3006
137		La Gran Faixa		3006
138		Pic Nord de Pondiellos		3006		Arnales Nord		(17)
139		Pic d'Estaranha		3006
140		Pta. d'en Belloc		3006
141		Ag. de Cregüenya		3005		Pta. Occ. Cresta Cregüenya		(18)
142		Pic Rodó de Canalbona		3004
143		Pic del Boum		3004
144		Pta. d'en Saint-Saud		3003
145		El Doble Ressalt		3003		Besiberri Central
146		Pta. d'en Celestin Passet		3002
148		Pic de Pondiellos		3001		Arnales Sud		(19)

(1) Feliu toponimoa jartzen du. José Sayó Pedrona "Pepe Llausikoaz" aritzen da, Benasqueko gidaria 1916 urtean hil zen bere bezeroa Adolf Blassekin batera Mahomako zubian tximista gainean erori ziotenean. Batailu hau gertu arte mendia Maladeta Bigarren Mendebaldeko Tontorra zen.

(2) 1805ean Pierre La Boulinierek aipatzen zuen "les sommités jumelles" Vignemale osoa Oulettesetik ikusita deskribatzeko. XX.Mendearen hasieran "Les Jumeaux" goitizena erabiltzen da (Posta-txartela BR. Bloc Frères, Burdeoseko argitaratzaileak). 1922 urtean Lluis Estasenek aipatzen du. Robert Olliveren gidaliburuan agertzen da "Pyrénées Centrales. Cauterets, Vignemale, Gavarnie, Cañons Espagnols".

(3) Lehen Maladetako Hirugarren Mendebaldeko Tontorra ezagutzen zen. Feliuk bataiatu zuen Jose Miren oroimenez, Benasqueko lehenengoaren mendiko gidaria izan zen.1902ko Maladetako igoerara Ramiro Busquets lagundu zion.

(4) Feliuk bataiatu zuen. José Delmás "Jotas" Benasqueko lehenengoaren gidaria izan zen. Sayo eta Blassen gorpuak erreskatzatzera taldeko gidari-burua izan zen.1922ko apirilaren 12a Lluis Estasenarekin lagundu zion lehenengo neguko igoera Anetora.

(5) 1927 urtean Arlaudek jarraitutako nomenklatura jarraituz: Hego Bikia eta aurerrago Salvador Morales eta Salvador Acasok erabili zutela: Les Jumeaux, Carrive arrakalatik iparraldera dauden tontorretarako.

(6) Cadierratarrek nahiago zuten izena Balaitus izendatzeko Marmuré zen. Peñalarako Mendi taldearen Zaballa eta Bernardo Quirosek ere erabili zuten. Ikusi dugun bezala Pico Moros ez da izen egokia mendi horretarako.
(7) 5. oharra bezala. Kasu honetan Ipar Bizkia

(8) Feliu Izardek bataiatu zuen mosén Jacinto "Cinto" Verdagueren omenez Picara bere igoeraren mendeurrean.lehenago tontor honen izena Pica Mendebaldeko Punta ezagutzen zen. Aspalditik bazegoen mosén Cintori mendi bat eskaintzaren proposamena, Vicenç Venceslau i Querol olerkari valentziarrak Collell kanonigoari esaten dioenean "Canigó" egilearen izena eman beharko zen Pirinioetako izen gabeko tontor bati. Honek jaso zuen proposamena 1886ko maiatzaren bat "La veu de Montserrat"ean.

(9) Era berean, Feliu Izardek bataiatu zuen. Kasu honetan Per Gabarró i Garcia sendagilaren oroimenez, nor 1932 urtean, lehendabizikoz Pica d´Estaseko eki ertzera igo zuen bakarrik.Baina ertz hau Pero esa beste aldi batzuetan igo zen: 1871 urtean ofizial espainiarrak igo ziren tontor horretan erpin geodesiko jartzeko; 1883 urtean Gourdon eta Rasdicoulierek igo zuten. Garai hartan, Frantzian goragune horri Pic du Drapeau Espagnol esaten zitzaion, geodesioek bandera espainiarra jarri zutelako dorretxoren gainean.

(10) Garmo Negro ezin izan da Bandera Tontorra. Bainuetxetik bere tontorra ezin baita ikusi. Gainera Arlauden testigantza dago, honek esaten du 1921eko uztailaren 14an Argualas tontorra dago eta bere ondoan bandera espainar zaharra haga batean, Panticosatik puntuan ikusgaiena.

(11) Benetako Bandera Tontorra hain zuzen ere, ikusi 10.oharra.

(12) Pic Abeille eta Bachimala Txikiaren erdiko kota.

(13) Izen hau Feliuk ere jarri zuen. Kasu honetan 1910eko abuztuarenean Emili Juncadella Luchoneko gidariarekin batera, Jean Haurillon, balizko lehenengo Cregüeñako ertzaren igoeratik (eta ez egiazkoa).

(14) Bi izenak, Thou (ez Tour) eta Estiouerre 1826 urtean Peytierrek eta 1854an Vicent de Chausenquek bere lanean erabili zuten hurrenez hurren.

(15) Feliuk ere proposatu zuen, Vicente de Herediaren oroimenez, ofizial topografo espainiar Junkerekin batera Espainia eta Frantziaren arteko lehenengo mugaketa egin zuen lan.

(16) Feliuk ere bataiatu zuen, 13. oharra begiratu. Baina aztertu behar da Juncadella Orratz izena esaten zaio ertzeko Erdi Oorratzari. Baina 3015 kota, lehenengo Orratzari dagokio (menbebaldekoagoa eta Cregüenya lepotik gertu) 1980ko Alpina argitaletxearen 1980ko Maladeta-Aneto mapan (mapa oker da). Izen-dantzarako oinarriak jartzen ari dira.

(17) Mendi hau Arnales da. Hemen Ipar agertzen da Hegoarena bereizteko. Pondiellos toponimoa, Feliu Izardek baieztatu digu Javi Maloren C7 Panticosa-Piedrafitako mapatik atera zuela. Halaber, toponimo hau Javi mapa topografiko nazionaletik atera zuen.

(18) Beste izen bat Feliuk jarri zuena. Kasu honetan ertzaren (Cregüeña) izenagatik. Feliuk esaten du mendebaldegoa dela eta Cregüenyako lepotik hurbilena. Baina 3005 kota, alpina argitaletxeak argitaratu zuen 1980ko Maladeta-Anetoren mapan Erdiko orratzari dagokio.16. Ohar begiratu.

(19) Hego Arnales da. Ikusi 17.oharra.

Alpinak argitaletxeak kaleratu zuen 1980ko Maladeta-Aneto maparen xehetasuna, non agertzen diren okerreko kotak Cregüñako ertzean. Hau etorkizunean orratz hauekiko izen dantza sortuko da.

Gainera liburuxkan taulak batzuk agertzen dira mendi tontr sailkapenarekin.Feliu Izardek 12 mendiguneko sailkapena egiten du: Estats, Besiberris, Maladetes, Oô, Posets, Bachimala, Neuvielh, La Munia, Ordesa, Vinhamala-Pique Longue, La Quijada de Pondiellos y Bat-Laitouse. Horien barruan lau mailetan sailkatzen ditu tontorrak: Mendi nagusiak, bigarren mailako tontorrakMendi sateliteak eta aurretontorrak.

Feliu izardek egindako sailkapena.

FTer (Fidelek itzuli du)