Josep Silvaren hirumilako zerrenda (1975). 1983an argitaratua.

Kataluniako federakundearen aldizkariak, Vertex alegia, 1983ko iraila-urriaren 95.alean hirumilako zerrenda berria argitaratzen du. Orain Josep Silva i Terrades da egilea. Motibo ezberdinegatik oso interesgarria da zerrenda hau. Lehenengo eta behin, tontor bilduma da egile berak igo direnera,hori dela eta, batzuk dira lehendabizikoz agertzen direnak hirumilako zerrenda batean. Josep Silvak bere ikuspegi pertsonala islatzen du zerrenda horretan ea ze tontor ager daitezke halako zerrendetan baita kartografian ere. Orduan bere zerrendak 161 tontor azaltzen ditu. Honekin batera, noiz egin zituen igoerak ere agertzen dira. Horri esker egindako ibilbideak birsortu daitezke. Aipatutako datetan igoera batzuk merito handikoak dira. Bukatzeko, esan behar da zerrenda hau ez dela 1983 urtekoak, baizik eta; 1975 urtekoa hauxe izan zen noiz bukatu zituen Josep Silvak bere igoerak eta, gutun baten bidez beren mendiko klubearen presidenteak, Asociación Excursionista Pedraforca hau da, federakundeari jakinarazten dio, Komunikazio hori, motibo ezezagunetik, galtzen da, eta soilik 1983 urtean, Joan Garciaren zerrendak bultzatuta, zeinen Vertex Aldizkaria 91. eta Muntanya 724. aletan bere lorpenarekin artikulua birbidaltzen dio Federakundeari eta orain argitaratzen da.

1975 urtean zerrenda hau data jartzean, 1976ko Juan Mari Feliuren zerrenda garaikidekoa da. Bi zerrenden tontorrak alderatuz gero, batean 161 bestean 110. Ez dago zalantzarik Josep Silvak arreta handiz begiratzen zionik bere inguruari (halaere, Cregueñako orratzak ihes egiten zaizkio). Baiezta daiteke 1975ko ahazteak hamarkada bat atzeratzen duela hirumilakozaletasuna, seguraski beste ildo batzuetik jarraituko zuela bere garaian argitaratzeaz. Hainbeste tontorrek arazo toponimokoa sortu zioten J.Silvari. Hau konpondu zuen ondoren tontor batzuen izen zuzena aipatzean, nonbait agertu zirenean. Gainera, ikus daiteke ez zuela tontor batzuen altuera zehatza ezagutze, seguraski kartografia ezagatik. Kasu haietan aipatzen zuen altuera 3000 metro biribila zen.

001		ANETO		3404		28-07-42
002		POSETS		3367		24-07-43
003		CASCO DE MARBORE		3006		08-08-46
004		TORRE DE MARBORE		3018		08-08-46
005		MONTE PERDIDO		3353		09-08-46
006		CILINDRO DE MARBORE		3327		10-08-46
007		DOIGT DE MONTE PERDIDO
		OU PIC BAZILLAC		3174		12-08-46		(1)
008		TAILLON		3143		12-08-46
009		CASCADA OCCIDENTAL		3085		13-08-46
010		CENTRAL DE LA CASCADA
		OU BRULLE		3157		13-08-46
011		CASCADA ORIENTAL		3093		13-08-46
012		ESPALDA DE MARBORE		3069		13-08-46
013		MARBORE		3250		13-08-46
014		SOUM DE RAMOND		3260		15-08-46
015		VALLIBIERNA ORIENTAL		3067		17-08-47
016		TEMPESTATS		3289		19-08-47
017		MALADETA ORIENTAL		3312		21-08-47
018		ESPATLLA D'ANETO OU CAP
		DES FRERES CADIER		3350		21-08-47
019		PUNTA SE D'ESTATS		3114		27-03-48		(2)
020		PICA D'ESTATS		3143		27-03-48
021		MONTCALM		3077		27-03-48
022		GABIETO ORIENTAL		3031		09-08-48
023		GABIETO OCCIDENTAL		3024		09-08-48
024		AZTAZOU OCCIDENTAL		3016		11-08-48
025		AZTAZOU ORIENTAL		3083		11-08-48
026		LOUSETAS O ROBIÑERA		3003		15-08-48
027		MUNIA		3159		16-08-48
028		MULLERES		3005		15-04-49
029		PIC DE CORONAS		3310		17-04-49
030		PIC DEL MIG		3345		17-04-49
031		PUNTA RUSSELL		3343		17-04-49		(3)
032		PUNTA ASTORG		3354		17-04-49
033		PIC MALEIT		3350		07-04-49		(4)
034		INFIERNO ORIENTAL		3090		07-08-49		(5)
035		INFIERNO CENTRAL		3081		07-08-49
036		INFIERNO OCCIDENTAL		3035		07-08-49
037		AROLAS ORIENTAL		3046		07-08-49		(6)
038		AROLAS OCCIDENTAL		3070		07-08-49		(7)
039		GARMO NEGRO		3030		07-08-49		(8)
040		ALGAS OCCIDENTAL		3035		07-08-49		(9)
041		ALGAS ORIENTAL		3045		07-08-49		(10)
042		FRONDELLA NORD		3056		12-08-49
043		FRONDELLA CENTRAL		3064		12-08-49
044		FRONDELLA SUD		3001		12-08-49
045		GRAN FACHA		3006		15-08-49
046		PETIT VIGNEMALE		3032		17-08-49
047		CHAUSENQUE		3205		17-08-49
048		ANONIM DU VIGNEMALE		3100		17-08-49		(11)
049		PITON CARRÉ		3208		17-08-49
050		PIQUE LONGUE		3298		17-08-49
051		CLOT DE LA HUNT		3289		17-08-49
052		CERVILLONA		3247		17-08-49
053		CENTRAL DE MONFERRAT		3235		17-08-49
054		MONFERRAT		3220		17-08-49
055		GRAN PIC DE TAPOU		3148		17-08-49
056		PIC DE MILIEU		3129		17-08-49
057		PIC DE GIAS OU POUCHER-
		GUES		3010		07-08-50
058		CLARABIDE GRAN		3020		07-08-50
059		CLARABIDE ORIENTAL		3012		07-08-50
060		LOURDE ROCHEBLAVE		3104		07-08-50		(12)
061		ANTECIME OU GOURGS
		BLANCS OCCIDENTAL		3127		07-08-50
062		GOURGS BLANCS		3128		07-08-50
063		PIC D'OÔ OU JEAN ARLAUD		3065		08-08-50		(13)
064		POINTE DE LA BAQUO OCCI-		3097		09-08-50
		DENTAL
065		SOMMET DE LA BAQUO		3103		09-08-50
066		CAP DU SEIL DE LA BAQUO		3110		09-08-50
067		PERDIGUERO GRAN		3222		11-08-50
068		PIC ROYO		3121		11-08-50
069		LITEROLA		3132		11-08-50
070		POINTE MAMY		3000		11-08-50		(14)
071		CRABIOULÉS OCCIDENTAL		3106		11-08-50
072		CRABIOULÉS ORIENTAL		3116		11-08-50
073		QUAIRAT NORD		3000		12-08-50		(15)
074		GRAN QUAIRAT		3060		12-08-50
075		POINTE LACQ		3011		13-08-50
076		LÈZAT		3107		13-08-50
077		BOUM		3006		14-08-50
078		MAUPAS		3109		14-08-50
079		TOURETS OCCIDENTAL		3012		16-08-50		(16)
080		TOURETS ORIENTAL		3000		16-08-50		(16)
081		BERALDI		3026		16-08-50
082		BALAITOUS		3146		15-08-52
083		TOUR DE COSTERILLOU		3060		18-08-52
084		AIGUILLE D'USSELL		3001		18-08-52
085		MALADETA CENTRAL		3204		04-08-53		(17)
086		BONDIDIER		3000		04-08-53
087		CORDIER		3000		04-08-53		(18)
088		MALADETA OCCIDENTAL		3187		14-08-53		(19)
089		DENT D'ALBA		3114		04-08-53
090		PIC D'ALBA		3096		04-08-53
091		ARAGUELLS		3037		05-08-53
092		VALLIBIERNA OCCIDENTAL		3055		06-08-53
093		MARGUELIDE		3258		07-08-53
094		RUSSELL MERIDIONAL		3205		07-08-53
095		RUSSELL NORD		3201		07-08-53
096		SOUBIRON		3000		07-08-53		(20)
097		PORTILLON		3044		10-08-53
098		ESPADAS		3326		12-08-53
099		PUNTA VIADÓS		3000		12-08-53		(21)
100		AGULLA BLANCA		3000		12-08-53		(22)
101		PIC DE LARDANA		3000		12-08-53		(23)
102		PIC DE PAVOST		3000		12-08-53		(24)
103		ERISTE CENTRAL		3053		09-08-53		(25)
104		ERISTE ORIENTAL		3030		09-08-53
105		PUNTA SABRE		3143		11-08-55
106		GRAN BATCHIMALA		3177		11-08-55
107		PUNTA ALTA		3014		19-04-57
108		BECIBERRI NORD		3014		21-04-57
109		PIC DE LAS OLAS		3016		12-08-58
110		BATOUA MERIDIONAL		3035		10-08-63
111		BATOUA CENTRAL		3027		10-08-63
112		BATOUA SEPTENTRIONAL		3030		10-08-63
113		COMA LOS ALTOS DEL SE-
		RRADER		3001		10-09-64		(26)
114		COMA LO FORNO		3030		12-09-64
115		BECIBERRI SUD		3030		12-09-64
116		DOBLE RESALT SUPERIOR		3003		12-09-64		(27)
117		DOBLE RESALT INFERIOR		3002		12-09-64		(27)
118		DENT DE LARDANA		3095		02-08-66
119		BARDAMINA		3079		03-08-66
120		CLARABIDE OCCIDENTAL		3007		05-08-66		(28)
121		PIRAMIDE DE POUCHERGUES		3005		05-08-66		(29)
122		CAMPBOUE		3035		05-08-66
123		SAINT SAUD		3079		05-08-66		(30)
124		PIC GOURDON		3031		06-08-66
125		SPIJEOLES		3065		06-08-66
126		BELLOC Pointe Sud		3007		06-08-66
127		BELLOC Mediane		3006		06-08-66
128		BELLOC Gran		3008		06-08-66
129		SOTLLO		3075		24-07-67
130		PUNTA NORD D'ESTATS		3128		24-07-67		(31)
131		TURON DE NEOUVIEILLE		3042		01-08-67
132		TROIS CONSEILLERS		3058		01-08-67
133		NEOUVIEILLE		3092		01-08-67
134		RAMOUNG		3011		01-08-72
135		PUNTA LEQUETRE		3001		27-08-72		(32)
136		PUNTA PASSET		3002		27-08-72
137		PETITA MUNIA		3096		27-08-72		(33)
138		SERRE MOURENNE		3090		28-08-72
139		TROMOSA		3085		28-08-72
140		POINTE 3028		3028		28-07-72		(34)
141		PIC HEID		3022		28-07-72
142		POINTE 3018		3018		23-06-74		(35)
143		POINTE 3024		3024		23-06-74		(36)
144		ABEILLE		3028		23-06-74
145		POINTE 3057		3057		23-06-74		(37)
146		PETIT BATCHIMALE		3061		23-06-74
147		POINTE LEDORMEUR		3087		23-06-74
148		PIC MAUBIC		3062		15-07-74
149		PIC LONG		3194		15-07-74
150		BADET		3161		15-07-74
151		CAMPBIEIL SUD		3168		15-07-74		(38)
152		CAMPBIEIL NORD		3175		15-07-74
153		HITO DE PERDIGUERO		3170		08-06-75
154		PERDIGUERO OCCIDENTAL		3176		08-06-75
155		DENT D'ESTERAGNE		3006		14-07-75
156		PIC DE LOUSTOU		3024		15-07-75
157		DENT D'ESTIBERE MALE		3017		17-07-75
158		BUGARRET		3031		17-07-75
159		PALE CARBONOUSE SUD		3015		17-07-75
160		PALE CARBONOUSE CENTRAL		3021		17-07-75
161		PALE CARBONOUSE NORD		3016		17-07-75		(39)

(1) Hemen dirudi Josep Silviak Ebaki Faltsuaren Hatza Perdidoko Hatzarekin nahasten duela, nahiz eta aipatutako altuera ondo dagoen. Pic Bazillac izendatzean eta mendi honen igoera Taillonera egun berean egiteak hipotesi honetara eramaten gaitu.

(2) Erpin geodesikoren Punta da. Punta Gabarro gaur egun.

(3) Erdi Tontorrerako proposatu zuen izena Russell Punta izan zen; izan ere Henry Russel lehendabizikoz igo zen tontor horretara. Hala agertzen da 1945eko Léon Mauryren mapan "Les Monts Maudits". Josep Silvak ulertu du izen horrek beste tontor ezberdin bati adierazten diola eta seguruenik, Erdiko Tontorratik-Astorg Puntara doan gandorra bitarteko tontorrari aipatu nahi ziola.

(4) Datako akatsa ematen du. Logikoki aurreko tontor bezala Maldito igo zuen.

(5) Altueragatik Mendebaldeko Infernua eta Ekialdeko Infernuaren arteko nahasketa dela dirudi.

(6)Kontura gaitezen, 1949ko abuztuaren 7an, Panticosa aldeko tontor guztiak igotzen dituela eta tontorrak agertzen diren ordenaren arabera logikoa da pentsatzea Josep Silva Infernuetatik zetorrela eta ez zuen Arnalesa igo (aipatu behar da kartogafia espainarrean Arnales Infernuen barruan dagoela ematen du). Arollas Tontorra zen izen frantsesa Garmo Negrorako.Juli Soler i SAntalókere nomenklatura hori erabili zuen bere hilondoko kontaketetan; zeintzuk CECek argitaratu zituen 1919an. Horregatik Ekialdeko Arollas soilik izan daiteke gaur egungo Pondielloseko Orratza.

(7) Hemen Garmo Negroa da, bere altueragatik, nahiz eta Arollar toponimoa erabiltzen duen.

(8) Dudarik gabe esan daiteke Juli Soler i Santalók erabili zuen nomenklatura jarraitzen du. Baliteke kasu honetan Ipar Algas izatea.

(9) Algasa da.

(10) Argualasa.

(11) Zaila da tontor hau identifikatzea. Chausenqueko Bizkara izatea baina inolako sigurtasun jakin gabe

(12) Oso garrantzitsua da izen hori hemen agertzea. 1952ko laugarren hiruhilabetean Pyrénées aldizkariaren 12. zenbakidunean 307.orrialdean Léon Maury eta Denis Eydoux-en krokis batean lehendabizikoz Lourde-Roucheblave Punta izena agertzen da Gourgs Blancsen Mendebaldeko punta aipatzeko.Izen hori ezagutarazi zuten Armengaud eta Cometek 1953ko "Guide de la Région d'Aure et de Luchon" argitaratzean. Seguraski gida honetan J.Silvak aurkituko zuen. Hau dela eta, tontor batzuen izendapena egindako igoera ondokoak ziren.

(13) Gauza bera gertatzen da hemen.1953ko Armengaud eta Cometen gidaliburua Jean Arlaud izena agertzen da Puerto d´Oo Tontorra aipatzeko. 1950rean tontor hori ezin izan zen horrelakoa izendatu.

(14) Beste tontor batzuetan bezala. Hirumilakoa identifikatu zen eta gero izendatu zen. Kasu honetan Olliver gidetatik atera zuen izena.

(15) Zorroztasun handia erakusten du gizon honek hirumila metroko Tontorrak identifikatzeko. Aintzinatik ezaguna da Quairateko Ipar Aurretontorra. Esaten da 1789ko abuztuaren 6an igoeran Reboul eta Vidalek benetako lotu zuten puntua dela. 1879an Russellek bi puntak aipatzen ditu. Halaber, Lerdomeuren gidaliburuan alderaturik daude.

(16) Les Tourets. Izen frantziarra da Forquetako Tontorrak aipatzeko.

(17) Erdiko Maladeta. Mendebaldeko Maladeta Lehena, gaur egun Cordier Tontorra.

(18) Beste tontor bat hirumilatik gora baina bere altuera zehatza aipatu gabe ez dakielako. Ematen du Mendebaldeko Hirugarren Maladeta dela, gaur egun, Mir Tontorra. Ez da Cordier izena erabiltzen 1958an Armengaud eta Jolisen "Posets-Maladeta" CEC gidaliburua argitaratu arte.

(19) Hemen altitudearen arabera Mendebaldeko Bigarren Maladeta dela dirudi, Sayó Tontorra.Igoerako datn akats bat gertatu dela dirudi; izan ere, susmagarri da aurrekoak data berean igo zuela.

(20) Baliteke Russell Ekialdeko Punta izatea. Soubiron izena jarri zion Arlaudek hegoekialdekoagoa dagoen tontor bati.

(21) 1953ko abuztuaren 12an igo zituen hau eta hurrengo tontorrak zaila da zeintzuk ziren jakitea. Argi dago Espadasen inguruan daude tontorrak direla, ¿baina zeintzuk?. Bere altitudeak jaso dira hirumilakoak bezala ezer gehiago aipatu gabe. Hipotesi bat demagun abuztuaren 7an J.Silva Maladetako mendigunean zehar zebilen, 10rean Ooko Portillon Tontorra igotzen du (abuztuaren 9a Eristeretara igotzeko akats bat dirudi, zerrendaren kronologi-ordena apurtzen baitu eta ibilbidea nahiko korapilatsu da). Portillonetik Estosera jaisten dela suposatu behar da. Orduan Viados Punta eta Agulla Blanca (22) Posetseko Ipar ertzean daude bi tontorrak izango lirateke: Bikiak. Lardana Tontorra (23) Ipar Posets izango litzateke (tontor nagusia, nahitanahiez pasatu behar dut ez dago idatzirik, zerrendako lehenago igo zen tontorretara berriro ez du aipatzen) Hemendik Espadasera eta ertzetik Pavotsera (24).

(25) Komentatu dugu gure ikusputuaren arabera hemengo data oker dagoela (21.nota ikusi)

(26) Serradereko Pala Alta da, beste zerrenda batzuetan hirumila metrotik gora zuela ikusi dugun bezala.

(27) Doble Resalt. Erdi Besiberriko bi puntak dira, aintzinatik hola izendatuak.

(28) Berriro Mendebaldeko Clarabidea zeinetara ez zuen igo 1950rean. Ollivier Gidaliburuak edo Posets-Maladetakoa direla eta.

(29) Pouchergueseko Piramidea. Gaur egun Saint Saud da. 1906an lehen aipatutakoak eman zuen izena. Horrela 1953ko Armengaud-Cometen gidaliburuan agertzen da.

(30) Armengaud-Cometen gidaliburuan ere agertzen da. Camboueko bi puntekin batera hau Saint Saud Tontorrak izendatu ziren Gourgs Blancs Iparmendebaldeko ertzean. Harri pilaketa bost metroko goragunea da glaziarraren gainean; gaur egun ez da tontor bat.

(31) Gaur egun Verdaguer Punta da.

(32) Garai batean Punta Lequeutre hirumilakotzat hartu zen. Ez du aipatutako altitudea lortzen ondoko Celestin Passet Punta bezala.

(33) Datako beste akats bat da. 1972ko abuztuaren 28a izan beharko zen, Munia ertzeko eguna. Egun honetako kontaketa osagarri bakarra aurkitu dugu bere sokakidearena ibilbide horretan: MACIÀ I VIVES, Carles. "Cresta oriental del circ de Troumouse". Muntanya 671.zenbakian, CEC, Barcelona, 1974-otsaila, 3-8 orrialdetan.

(34) 1988 (Pyrénées aldizkarian) eta 1990ko (liburuaren lehenengo argitalpenean) Buysek kota horretarako Aireseko Punta izena proposatu zuen. Gero kota hori 1993ko gainontzeko kota zerrendaren barruan goragune eza dela eta. Baina aurreko bataio zegoen. 1962an Ravier anaiek Couffite anaiak izena proposatu zuten, gogorazteko Joseph eta Louis Couffite anaiak zeintzuk hil ziren Pitón Carréko Iparraldean. IGN frantziarrak uko egin zion proposamen horri eta 3028 Punta anonima geratu zen. Gaur egun, Hego Chabarrou Tontorren (Alphonse Meillon) gertutik dagoen punta batek Coufitte anaien izena du.

(35) Pez Lepoko Punta da.

(36) Pezeko Punta. Bi punta horiek aipatu behar dira, Nahiz eta aspalditik ezagunak izan (IGNko mapa Liena 147.orrialdean, 1938ko argitalpen berezia; 1980ko harmakadara arte ez dira Pirinioetako bibliografian aipatzen. 1960etako Ollivier Gidaliburuan erreferrentzi ez zehatza agertzen da.

(37) 3057.Punta. Gaur egun Marcos Feliu Tontorra da. Betidanik oso zaila izan da Bachimalala Hanndia eta Abeilleren arteko puntak ezberdintzea.

(38) 1974ko Lentilla Tontorraren egiaztapena.

(39) Josep Silvaren ondoren beste pertonak batzuk Crabounose Palarenaz konturatu dira, gaur egun hirumilako mamuaren artean agertzen da.

FTer (Fidelek itzuli du)

Gehigarria, 2015eko otsailaren 10.

Orain azal dezakegu, zergatik Josep Silvaren zerrenda ez zen argitaratu Federación de Entitats Excursionistes de Catalunyara bidali zenean unean eta zergatik 1983an FEEC-ari paperen artean nahastu zitzaion.
Horretarako 1976ko Juliol-Agosto Vertex aldizkari 50 zenbakidunera joan behar da "Actualitat Alpinistica" atalean Josep Silva i Terradesek 30 urte baino gehiagotan zehar igotako 161 hirumilkoari buruzko aipamen laburra agertzen da (144. orrialdean). Hori bai, "Actualitat Alpinistica-ren kazetariak, Manuel Punsola i Mitjans zela ematen du, esaten du aldizkarian agertzen diren lerro horiek Joan Enric Farreny i Sistac hil ondokoak direla. Honek aipatutako atala idatzi zuen 1976ko maiaztzaren 17a zoritxarreko mendi istripuan hil arte Gaubeko Couloirean. Ez da ausarta pentsatzea Josep i Silvaren lehenengo komunikazioa Federakundera Farrenyk uztitako paperen artean geratu zela eta zirkunstantzia haietan galdu zela.

HIRUMILAKO MAMUAK. ARNALESEKO ORRATZA.

"Eguraldia hobetzen ari da.Hodeiak uxatxen dituen haizeari esker.Hego edo ekialdeko tontorrean nago [Infernuko Tontorretakoak] eta emeki altxatzen den etzetik jarraitzen naiz, bat batean izugarri hutsune agertzen da. Han pitzadura nabarmena ikusten da, non rappel aproposa egin behar dudan amildegira hurbiltzen naiz.ez dut ainguraketarik aurkitzen, baina kontu handiz diagonalean pitzadurantz jaisten ikusten dut posiblea dela eta di da batean han bertan nago.".

"Pausu delikatuen bitartez beste aldetik igotzen naiz eta han, piska bat gorago, pare bat iltze aurkitzen ditut kontrako norabiderantz rappelatzeko baliogarriak direnak. Alde errazagoa batetik jarraitzen naiz, ezkerrerantz desbideratzen naiz punturik altuena irits nadin."

" Jarraipena begiratzen dut eta beste kota batzuk txikiagoak dira kokaturik nagoenean baino ulertzen dut.Arnales tontorrera heldu naizela ondorioztatzen dut, ertza jaisten jarraitzen baita.Konbentzimendu horrekin mapa puska bat uzten dut eta poliki Pondielloseko lepora jaisten naiz.Bidea aurrera egiten dudan heinean eta Saretteko lepora heldu ondoren, ikuspegi berriak jakinarazten dit oso erraz beste kotak baztertu dituela hiru mila metrotara ez iristeagatik."

"Duda mudan, ziurgabetasuna amaitutzat emateko eta ez duela ezer atzera utzi segurtasuna izateko lepo gainetik dauden kotak igo ditzan itzultzen naiz. Pentsatu eta egin, motxila uzten dut eta zuzenki hasten naiz igotzen ertz entretenigarritik jarraitzen, handik gutxira tontorrean nago [Hego Arnalesean].Handik beste tontor bat ikusten dudanez, tontor ertzetik haruntz igotzen naiz [Arnales] hola eginda lehenago egindako bidearekin lotzen dut zalantzarik gabeko Arnalesen ataria amaitutzat emanez."

(1949-2004) Hipólito Maesoren "Qué bonito son los Pirineos" liburutik zati hau atera da. Madrid, Innominada, 2001. 26 eta 27 orrialdeak. Kortxeten arteko oharrak nireak dira.

Infernu Tontorrak Saretas lepotik ikusita(Argazkilaria: FTer)

Marmolera, Estibiecha eta Salva edo Quijada de Pondiellos aintzineko izenak ordezkatu dela dirudi modernoagoa eta iparraldetik datorrenatik: Infernuko Tontorrak. 1863ko urtean Henry Russellek jasotzen zuen izen hori Mendebaldeko tontorra igo zenean Jean Marie Sarettes gidariarekin batera.Mendi magalean infernuko gaua pasatu zen hotzagatik.Baina ez da jude-kristau tradizioa baztertu behar; izan ere 1929 ko Peñalara aldizkarian Próspero García Gallardok esaten zuen: "Parean Infernuko Mendiaren ormak genituen moduan amildegiez beteta eta harri txuri eta gorri sugar moduan seguraski hemendik dator bere izena.". Arnaleak ere Pondiellosetako Tontorrak izendatu dira, behintzat izen horrekin agertzen dira hasierako kartografia ofizial espainiarrean (1936 eta 1965eko Sallent 145.orrialdean); hemendik Javer Malok izena hartu zuen 1972ko C-7 Piedrafitako Zirkuaren mapa egiteko; era berean mapa horrek Feliu Izarrek iradokitu zuen 1985ean bere lehenengo hirumilako zerrendak sortzeko.

Pondiellosetako Quijada edo Infernu Mendetako ekialdeko ertza dagoen orratzaren gorunea frogatzeke geneukan. Ertza honek Arnales taldea lotzen du. Hipolito Maesoren kontaketak itxaropenak ematen dizkigu; izan ere berak orratza eta Arnales tontorra nahastu zuen. Egia da orratza ez dela inongo kartografiarik agertzen, hau da posible izatea Infernu Ekialdekotik banatutako pitzararen estutasunagatik. Luis Alejos eta Miguel Angulok aipatzen dute orratza bakoitzak bere liburuetan, baina ez da Buyseren gainontzeko kotaren zerrendan agertzen.

Tontorrerako sarbidea, a priori, erreza zela ematen zuen Arnaleseko aldetik sartzen. Horregatik,Barcelonako La Vanguardia egunkariaren kazetaria Rosa Bosch konbidatu genuen. 2012ko urtean hirumilako zerrendari buruzko elkarrizketa egin zigun, horretan komentatu zigun hirumilako mamu baten bila irtenaldian interesatuta zegoela. Momentu eta leku aproposena zela horretarako eta irailaren 20 ostiralean Casa de Piedra aterpean geratu ginen berarekin.

Miguel Angulok aipatzen duen Arnaleseko pitzadura kokaturik, Ekialdeko Infernua eta Arnalesen arteko lepoa gaindiezina, Arnaleserantz abiatzen gara ertza jarraituz. Mendebalderantzako erlantz batzuek laguntzen digute ertza ekiditeko.Harria eskistozkoa da hori dela eta tentu handiz mugitu behar dugu. Berehala hiru edo lau metroko irtengune bertikal baten aurrean gaude. Parez pare gainditu daiteke IIIko tximinia aprobetxatuz edo ezkerretik zintzilikatutako erlaitzetan sartuz, non arria ona den, atzean utz daitezke zailtasunak. Jaitsierako leku beretik itzultzen bada kontuan hartu behar da.Gainean malda txikitzen da baina aldi berean ertza estutzen da. Aurreratzea ez da zaila baina une guztietan arri kalitatea baieztatu behar da.Berehala orratzaren tontorrean gaude baina jarraian pitzadura sakona dago. Ekialdeko Infernua gertu dago baina 15 metroko rappela egin behar da arrakalara iristeko eta parean dagoen III graduko orma gainditzea aipatutako tontorrera ailagatzeko. Orman rappel egiteko lazo batzuk ikusten dira.

Orratzeko tontorrean (hiru bloke kareharrizko osaturik) egindako neurketa 3034 metrokoa da. 30 metroko soka erditik tolestua egiten dugu pitzadurara rappela. Behera iristean sokako metro bat soberan dela konturatzen gara. GPSaren neurketa oso zaila da pitzadura oso txikia baita (1,20 metrokoa) eta han sartuta GPSaren seinalea oso aleatorio da 3020 eta 3028 artekoa. Orratzeko tontorretik ez da pitzaduraren hondoa ikusten eta gutariko batek hamar metro jaisten ditu Pondielleseko isurialdean Orratzeko hego ezproitik, terraza batean iritsi arte nondik hondoa ikusten den pare metro beherago.Sokaren neurrira eta bisual erreferentziarekin batera baiezta dezakegu Orratzaren goragunea hamar metrokoa baino gehiago dela, 12 eta 13 metrokoa izanik. Horren ondorioz, Buysek jarri zuen goraguneak betetzen du. Altimetro barometrikok 15 metroko aldea eskaintzen digu.

Arnaleseko Orratza xehetasuna (Egileak: Alfredo Goitia)

Arnaleseko Orratza aukeratutako izena, nahiz eta Ekialde Infernuaren gandorra kokatuta, Arnales toponimo hirumilakoaren artean saitzen da mantetzen, zein Hego tontorra, nagusia baino gutxi txikiagoa, beti zalantzan egon da eta orain SITARen arabera 2999,9 metroak ditu.Horiek horrela, GPsgailuak 3003 metro eman zizkigun. Gauza bera gertatu da egindako neurketa guztiekin 3003 eta 3006 metro arteko izanik.

Datu teknikok:
Arnaleseko Orratza:....... 30T 724333 4740136  z:3034
Orratzaren pitzadura:..... 30T 724325 4740140  z:3021

Ekintza kontsultatu nahi baduzue:
Aguja de Arnales.

2013ko urriaren 6an La Vanguardian Rosa Boschek artikulu hau argitaratu zuen, aquí y aquí.

FTer (Fidelek itzuli du)

Joan Garciaren hirumilako zerrenda (1983).

1983an Joan Garciak, Barcelona Excursionista Pirenaiceko bazkidea, hirumilako zerrenda berria argitaratzen du erkideko buletinean. Kasu honetan bere mendizaletasunaren ondorioa da. Bost urtean zehar, 1977ko abuztutik 1982ko abuztura, egileak 138 hirumilakoak igo zituen zeinenak bere zerrendan agertzen ziren, horretarako 75 egun behar zituen. Zerrenda osoa, zehats-mehakoa, eta 1983ko klubeko buletin 296.,297.,298., 299., zenbakidunetan argitaratua izan zen. Ezin dugu aurkiti 299 zenbakiduna. Gainera, Joan Garciak aipatzen du zerrenda osoa aurrez kaleratzen duela 284 zenbakidun bulletinan, ez dakigu zein urtetan kaleratzen denik ezin baitgu aurkitu.Bigarren agerkarian Joan Garciak aurkitu ahal zituen bi aurreko zerrenda aipatzen du, baina ez dakigu zeintzuk izan zitekeen, 299. zenbakiduneanagertzen baitira.Blog honen irakurle batek bi aletaz (Club Excursionista Pirenaicen 284 eta 299 zenbakidunak) informazioren bat eman diezakegu eskertuko genioke.

Joan Garciak, 1977an Manuel Cortesek egin zuen bezala, mendilerroa alde edo mendigune ezberdinak banatzen ditu eta mendebaldetik ekialdera ordenatzen dituena.Multzo hori geroko Buysek erabiliko du. Era berean, bere kokapen nazionala esaten du "E" espainakorakoak"F" frantziakorakoak eta "E-F" mugakorakoak.

Tontor zerrenda ez ezik mendigune bakoitzaren sarbideak, kartografia, gidak eta berak egindako ohar oso interesgarriak ere Joan Garciak aipatzen du historia eta tontor batzuen baldintzak erreferituz.Informazio honetan altitude desadostasun eta bere ustetan tontor anonima batzuk ere agertzen dira eta eragin handia izango dute geroko zerrendetan.

Jarraian, Joan Garciaren hiumilako zerrenda errepikatuko ditugu; halaber berak egindako oharrak gehituko dugu zifra baten bidez erreferitutako izenaren ondoan. Gure oharrerako letrak erabiliko ditugu. Pica d´Estatseko aldea ez dugu aipatuko falta zaigun buletinean agertu baitzen.

Balaitous-Infiernos
Frondella Occ. (1)		3006m		E
Frondella Central		3025m		E
Frondella Oriental		3063m		E
Pico Anónimo (Aiguille Cadiar)		3022m		E		(a)
Balaitous (Pico Moros)		3144m		E-F		(b)
Torre de Costerillou (T. Cadier)		3049		E-F
Aguja d'Usell		3022m		E-F
Gran Facha		3005m		E-F
Infierno Occ. (2)		3076		E
Infierno Cent.		3072		E
Infierno Or.		3056		E
Pico de los Arnales (3)		3006m		E
Garmo Negro (4)		3051m		E
Pico de Algas (Pico de la Bandera)		3021m		E		(c)
Pico Arnalas (Argualas, Arualas)		3046m		E		(d)

(1) IGNko mapan (Carte Touristique 274), tontor hau modu argian kokaturik dago, hau ez da Alpina Argitaletxearenean gertatzen, zeinean tontorra seinalatzen dute sestra-kurbak ez dira hirumila metrotara iristen. Horregatik ez da hirumilako zehatza agertzen, kontuan hartuta,biek argibide iturrien arteko aldeak.

(2) C.E.C. gidaren arabera (Vignemale-Monte Perdido) hiru tontorretako multzoari "Quijada de Pondiellos" esaten zaio.

(3) Tontor honen toponimia eta altuerari dagokien. hurrengo hirurak bezala, kontsultatutako argibide iturrien arteko aldeak oso handiak dira. Nahasketa hori kontuan hartuz Alpina argitaletxearen hizpidea aukeratu da.

(4) Tontor hau eta hurrengo biak "Picos de las Argualas" izendatzen dira. Argualas izan zen lehenengo hirumilakora lurralde espainiarean eta espainiar bat igo zena (1790rean V.Heredia eta R.Junker).
(a) Kartografia ofizial espainiarrean tontor hau pico Anonimo agertzen da.Hala ere, 1919 abuztuko Commission de Toponymie et de Topographiek Pico Cadier bataiatu zuen.

(b) (c) Moros eta La Bandera toponimoak jakiteko non datozen blog honetako sarrera begiratu Salvador Morales (1973).

(d) 1936ko kartografia ofizial espainiarrean Arnalas agertzen da Argualas tontorra esateko.

Vignemale
Pique-Longue (G.Vignemale)		3298m		E-F
Pitón Carré (Jumeaox)		3197m		F		(e)
Punta Chausenque (1)		3204m		F
Petit Vignemale (2)		3032m		F
Pico del Clot de la Hount		3289m		E-F
Pico de Cerbillona		3247m		E-F
Pico Central		3235m		E-F
Montferrat		3219m		E-F
Gran Tapou		3150m		E-F
Tapou Milieu		3130m		E-F

(1) Pirinioetako tontorrik altuena eremu frantziarrean kokaturik hau da.

(2) Dudarik gabe hau da hirumilakoak duen igoera motza eta azkarrena aterpe batetik kasu honetan Baysellanceko aterpetik. Baina aipatutako aterpearen sarbidea ez da hain motza ezta azkar ere ez.

(e) Pitón Carré edo Jumeaux, 1968ko Ollivier Vignemale-Monte Perdido gidan erabilitako izena.

Marboré-Monte Perdido
Gabietous Occ. (1)		3034m		E
Gabietous Or.		3031m		E-F
Taillón		3144m		E-F
El Casco		3006m		E-F
Torre de Marboré		3009m		E-F
Espalda de Marboré		3073m		E-F
Pic Occ. de la Cascada (2)		3095m		E-F
Pic Central de la Cascada		3106m		E-F
(Pic Brulle)
Pic Or. de la Cascada		3161m		E-F
Marboré		3248m		E-F
Petit Astazú		3012m		E-F
Grand Astazú		3071m		E-F
Cilindre de Marboré		3325m		E
Dedo del Monte Perdido		3178m		E
Monte Perdido		3355m		E
Soum de Ramond (P. Añisclo)		3254m		E
Punta de las Olas		3002m		E

(1)Ibilgailuz leku batetik erraz sartzea Gabietoak dira hirumilakoek gutxiengo ibilbide eta desnibelak dituztenak. Bujarueloko lepotik (Gavarnieko errepidetik) 800 metro gorabeherakoa eta bide arrunteko ibilbidea 2 kilometroko edo da.Baina zailtasuna kontuan izanik ez da hain erraza Pirinioetako hirumilakoetara igoerekin bide arruntetik alderatuz.

(2) Ez da oso argi zeintzuk diren Urjauziaren Tontor guztiak mapa eta giden arabera eta gainera han bertan oso zaila da ikustea benetako tontorrak muino asko baitaude. Urjauziaren tontor guztiak igo nahi bada arruntena da isurialdeko tontor guztiak igotzea, bestalde honek ez du aparteko zailtasunik eskaintzen.

La Munia
Peña Robiñera (Lauseres) (1)		3003m		E
La Munia		3133m		E-F
Petite Munia		3095m		E-F
Pico de Sierra Morena		3090m		E-F
Pico de Troumouse		3085m		E-F
Pic Heid		3022m		F

(1) CECeko gidan (Vignemale-Monte Perdido), tontor honek 2983 metroko altuera ditu, Kontsultatutako iturri guztietan( gidan agertzen den mapa txikia barne) 3003 metroko altuerarekin agertzen da.

Pic Long-Nèouviélle (1)
Pic de Crabounouse		3021m		F
Pic Bougarret
(Pic d'Estibère Bonne)		3031m		F
Dent d'Estibère Male		3017m		F
Pic Long		3192m		F
Pic Maubic		3058m		F
Pic Badet
(Pic d'Estibère Male)		3160m		F
Pic Maou		3074m		F
Pic Campbieil		3157m		F
Pic d'Estaragne		3006m		F
Turón de Nèouviélle (2)		3035m		F
Pic des Trois Conseillers
(Pic de Maniportet)		3039m		F
Nèouviélle (Pic d'Aubert)		3091m		F
Pic Ramougn		3011m		F

(1) Hau da mendigune piriniar bakarra zeinen hirumilako metro tontor erabat eremu frantziarrean dituena.

(2) Ollivier eta F.F.M giden arabera tontor honetan hirumilako igoera errezena ematen da sarbide, desnibela eta zailtasun teknika kontuan izanik.Baina ipar isurialdeko igoerari buruzkoa da Glerako aterpetik. Dirudi Pirinioeta lehenengo hirumilakora igo zela (1787ko abuztuaren 2an Henri Reboul eta Vidal).

Bachimala
Pico de Culfreda (Batoua)		3034m		E-F
Pic Lustou		3023m		F
Abeillé Occ. (1)		3024m		E		(f)
Abeillé		3028m		E-F
Petit Bachimala		3061m		E-F
Punta Ledormeur		3120m		E-F
Bachimala (Pic Schrader)		3177m		E-F
Punta del Sabre		3136m		E-F

(1) Hau da tontor bakarra pertsonalitate handia badu ere ez da bere izena kontsultatutako iturri guztiak agetzen. Zerrendan agertzen den izena Olivier gidaren 80. orrialdean erreferentziatik dator, laugarren paragrafoan alegia: "... Leku honetatik eta minutu gutxietan 3024. punta lortu ahal da, hau mugatik 200 metrotara kokatzen da isurialde espainiarrean eta batzutan Mendebaldeko Abeille" deitzen zaio.

(f) Mendebaldeko Abeille da gaurko Pico de la Pez. Erreferentzia Ollivier gidatik atera da eta tontor hau lehendabizikoz zerrenda batean agertzen dela, Nahiz eta 1937an Jean Arlaud aipatu. Kartografia espainiarrean izen barik 3024 metroko altuerarekin agertzen da 1938ko mapa topografiko Nazionalean 147 orrialde - Liena izeneko lehenengo argitalpenean jada aurki zitekeen. 1939an Henri Baudrimontek marraztu zuen mapa batean Pic du Port de la Pez izena emanez. Era berean, Jose Antonio Oyarzabalek egindako ezezagun Erdi Pirinioetako mapan agertzen da Pico de la Pez izenarekin.

Macizo de Posets
Los Gemelos (1)		3160m		E		(g)
La Bardamina		3079m		E
Pico de Posets (Llardana)		3375m		E
Pico de Espadas (Llardaneta)		3332m		E
Diente de Llardana
(Tucón de la Canal)		3085m		E
Tucón Royo (Pavots)		3121m		E
Forqueta de Eriste (Turets)		3007m		E
Eriste Norte (Beraldi)		3025m		E
Gran Pico de Eriste
(Bagüeñola)		3053m		E
Eriste Sur (Bagüeñola Sur)		3045m		E

(1) Tontor bikoitza honetara heldu baino lehen, iparraldera kokaturik, badago tontor bat mendi banaka kontuan hartu behar dela,bere nortasun duelako. Tontor nagusitik alderatuta ikusten da eta ibilbidea egitean senstsazio hori baieztatzen da, mapan 3125 metrko altuera du.

(g) Tontor honi buruzko Joan Garciak egindako oharrak bere garrantzia du, 3125 metroko kota honen anonimatu aipatzen du eta baliteke hemendik etortzea Juan Buyseren interesa tontor honetariko eta bere zerrendan bere goitizena btaiatzen du: Pico del Veterano. Baina 1973ko Salvador Moralesen zerrendan Ipar eta Hego Bikiak bataiatu ziren, nomenklatura bera erabiltzen du Salvador Moralesek 1975eko Cimas aldizkariaren artikulu batean.

Barrera Septentrional
Pic de Clarabide (1)
(Clarabide Sur)		3028m		E-F
Pic de Gias (Clarabide Or.)		3011m		E		(h)
Clarabide Norte		3012m		E-F
Pic Camboué (2)		3003m		F		(i)
Pic Saint-Saud		3043m		F		(j)
Punta Lourde-Rocheblave		3104m		E-F
Pico de los Gourgs Blancs		3128m		E-F
Pico Jean Arlaud
(Pico de Oô)		3065m		E-F
Pic Gourdon		3034m		F
Pic des Spijoles		3065m		F
Pic Belloc		3008m		F
Cap de la Baquo (3)		3103m		E-F
Pico de la Baquo		3114m		E-F
Pico del Portillón de Oô		3050m		E-F
Perdiguero		3222m		E-F
Pico Royo		3121m		E-F
Punta Literola		3132m		E-F
Pic Quayrat		3060m		F
Pic Lezat		3107m		F
Crabioules Occ.		3106m		E-F
Crabioules Or.		3116m		E-F
Pico de Malpás		3109m		E-F
Pico de Boum		3006m		E-F

(1) Hainbat kota eta izen desberdinak nahasketa handia ekartzen dute hiru lehenengo tontorrei dagokien. Zerrenda egiteko Alpina mapaz baliotu gara.

(2)Saint Sauden kota eta kokapenari buruz erabilitako bi mapa eta erreferentzi gehienek ados dute. Camboué Ollivier gidan soilik aipatzen da. Zehats-mehats tontor hau eta bere auzokideari buruz irakurtzen badugu 97.orrialdean alderantziz kokatuta daudela ikusiko dugu, esanez "...IGNko mapa oker dabilela ematen du...". Zerrenda egiteko mapek emandako informazioa aukeratu dugu, baina azpimarratuz nahasketa ematen dela arlo horretan.

(3) Are gehiago da Baqou tontorretan nahasketa ematen dela. Kota eta izenei buruzko desestasunak ez ezik tontor osatzen duten mendi zenbakiari buruz ere nahasketa gertatzen da. Ateratzen diren puntak, dignak direnak, mendi bezala kontuan hartu behar dira eta bi sartutako zerrendan baino gehiago direla.

(h) Clarabide arteko Gias barruan sartzea 1953ko Armengaud eta Cometen "Guide de la region d'Aure et de Luchon"-ari esker da.

(i) (j) Joan Garciak esaten du nola dagoen gaizki sartuta mendi horiek 1953ko Frantziako IGN mapan.

Massis de la Maladeta
Pico de Alba		3100m		E
Diente de Alba		3115m		E
Maladeta Occ. (1º Pic)
(Pico Cordier)		3270m		E
Maladeta Occ. (2º Pic)		3220m		E
Maladeta Occ. (3er Pic)		3178m		E
Pico de Le Bondidier		3150m		E
Maladeta		3300m		E
Pico Maldito		3350m		E
Punta Astorg		3354m		E
Pico del Medio		3145m		E
Pico de Coronas		3310m		E
Pico de Aragüells		3037m		E
Pico de Piedras Albas (1)		3000m		E		(k)
Pico de Cregüeña
(Estatata Or.)		3000m		E		(l)
Aneto		3404m		E
Agulla de Franqueville
(Agulla de Llosas NO)		2065m		E
Agulla de Tchihatcheff
(Agulla de Llosas Cent.)		3052m		E
Agulla d'Argarot
(Agulla de Llosas SO)		3035m		E
Espalda de Aneto
(Cap des Frères Cadier)		3350m		E
Pic de les Tempestats		3310m		E
Pic de Margalida		3230m		E
Pic Russell		3205m		E
Tuc de Mulleres		3010m		E
Vallibierna Occ.
(Tuca de las Culebras)		3062m		E
Vallibierna Or.		3067m		E

(1) Alpinako mapan tontor hau eta hurrengoan hirumilakoak baino gutxiago dituztenak agertzen dira, hala ere CEC(Posets-Maladeta)ko gidan aipatutako kotarekin eta hirumilako zerrenda zeinena aipatzen dien lan honetako bukaeran agertzeagatik, erabaki da zerrendan sartzea.

(k) (l) Ematen du 1973ko Salvador Moralesen hirumilako zerrendaz aritzen dela.

Besiberri-Coma les Bienes (1)
Besiberri Nord		3014m		E
Besiberri Central
(Doble Ressalt)		3003m		E
Besiberri Sud		3030m		E
Coma Lo Forno
(Coma Les Torres)		3030m		E		(m)
Punta Passet		3003m		E
Punta Alta de Coma les
Bienes		3014m		E
Pala Alta de Serraders (2)		3001m		E		(n)

(1) Tuc de Mulleres eta hurrengo taldekoal (Pica d´Estats) Kataluniako hirumilakoak dira. Gainontzekoak frantziarrak eta aragoiarrak dira.

(2) Alpina maparen arabera ez da hirumilakoa. Hala ere, CEC (Pallars-Aran) gidaren arabera bai dela.

(m) Coma les Torres mendia egia esan, 2815 metrokoa tontor nagusitik ekialdera kokatuta.Halaber, Comoloformo de Gourdon izenarekin aipatzen da; izan ere 1876ko urriaren hamarrean honek lortu zuen punturik altuena Coma lo Formora saiakera.

Pica d'Estats

Hauxe da aldea ezin duguna aurkitu . Lau hirumilakoak izan behar dira zerrendako 138 tontorrak zerrenda betetzeko. Dudarik gabe, Pica d'Estats, Montcalm, Sotllo dira zalantzan geratzen da zein izango zen laugarrena Verdaguer edo Picaren erpin geodesikoa (Punta Gabarró).

FTer (Fidelek itzuli du)